Mô hình chăn nuôi công nghệ cao tại xã Tam Tiến. Ảnh: NT.
Khi kinh nghiệm cũ không còn là “tấm lá chắn”
Nhiều năm về trước, bức tranh nông nghiệp tại nhiều vùng quê Bắc Ninh vẫn mang đậm dấu ấn tự phát. Phương thức canh tác phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết, chăn nuôi theo thói quen truyền thống khiến người dân luôn ở thế thụ động trước sự tàn phá của dịch bệnh và sự bấp bênh của thị trường. Sự biến động của dịch bệnh – điển hình như đại dịch cúm gia cầm H5N1 hay Dịch tả lợn châu Phi từng đẩy không ít trang trại rơi vào cảnh trắng tay. Lối chăn nuôi nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch, không kiểm soát được môi trường và an toàn sinh học bộc lộ rõ những hạn chế. Thực tiễn ấy buộc những người làm nông nghiệp chân chính phải nhìn nhận lại: Nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm tích lũy theo lối cũ, bài toán rủi ro sẽ không bao giờ có lời giải. Muốn tồn tại và vươn lên, con đường duy nhất là phải ứng dụng khoa học - kỹ thuật, đưa công nghệ vào quản trị sản xuất. Sự chuyển đổi tư duy từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp” đã kích hoạt làn sóng đầu tư bài bản trên toàn tỉnh.
Trại nuôi gà đẻ ứng dụng công nghệ IoT của Hợp tác xã Cung ứng gia cầm Mạnh Ngân. Ảnh: TN.
Tại Hợp tác xã Cung ứng gia cầm Mạnh Ngân (xã Tam Tiến), giải pháp chăn nuôi thông minh kết nối Internet (IoT) đã giải quyết triệt để bài toán rủi ro dịch bệnh. Sau những tổn thất nặng nề từ đợt dịch cúm năm xưa, Giám đốc Nguyễn Tiến Mạnh đã tiên phong triển khai hệ thống cảm biến cho trang trại 7.000 gà đẻ. Khi thời tiết biến động gay gắt, hệ thống tự động kích hoạt quạt hút, tấm làm mát và gửi cảnh báo về điện thoại cá nhân.
Sự hỗ trợ của phần mềm quản lý sản xuất MCA giúp trang trại chủ động theo dõi lịch tiêm phòng, kiểm soát khẩu phần ăn và dự báo sản lượng. Với quy mô cung ứng hơn 1 triệu con giống mỗi năm, mang lại lợi nhuận từ 1 - 1,2 tỷ đồng, HTX Mạnh Ngân đã khẳng định sức mạnh của việc quản trị bằng dữ liệu thay cho cảm tính.
Quy mô hạ tầng và dư địa chuyển đổi của nông nghiệp Bắc Ninh
Bắc Ninh hiện sở hữu nền tảng chăn nuôi hàng hóa quy mô lớn với tổng đàn vật nuôi duy trì ở mức cao, tạo dư địa lớn cho quá trình số hóa và chuẩn hóa quy trình.
Hiện toàn tỉnh có 122 hợp tác xã chăn nuôi, 2.975 trang trại và 53 chuỗi liên kết sản xuất hiệu quả. Đáng chú ý, có 175 trang trại tham gia liên kết gia công với các doanh nghiệp lớn như CP và DABACO. Tổng đàn vật nuôi duy trì ở mức cao với 30.500 con trâu, 116.000 con bò, 1,145 triệu con lợn và 25,5 triệu con gia cầm (trong đó có 21,5 triệu con gà), đàn dê đạt 37.700 con. Năm 2025, sản lượng thịt hơi các loại đạt 382,7 nghìn tấn, sản lượng trứng đạt 660 triệu quả là nguồn cung quan trọng cho các khu công nghiệp trọng điểm và khu vực đô thị lân cận. Tuy nhiên, áp lực từ tốc độ đô thị hóa nhanh đòi hỏi ngành chăn nuôi phải chuyển dịch mạnh mẽ hơn nữa sang hướng an toàn sinh học và thân thiện với môi trường.
Vai trò "bệ đỡ" của chính quyền và bài toán gỡ nút thắt hạ tầng
Quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp không thể thành công nếu chỉ dựa vào sự tự phát của người dân. Sự đồng hành của các cấp Hội Nông dân và ngành chuyên môn tỉnh Bắc Ninh đóng vai trò quyết định trong việc định hình hệ sinh thái nông nghiệp số.
Đề án nâng cao năng lực ứng dụng CNTT giai đoạn 2021–2025 của Hội Nông dân tỉnh đã đưa hàng nghìn lượt hội viên tiếp cận với kỹ năng số. Việc triển khai hệ thống quản lý quy trình sản xuất MCA được ví như "trung tâm dữ liệu nông nghiệp", giúp minh bạch hóa thông tin từ sản xuất đến kết nối cung cầu.Đặc biệt, trong giai đoạn 2026–2030, chính sách hỗ trợ 100% kinh phí vắc xin phòng các bệnh nguy hiểm (cúm gia cầm, dại) cùng vật tư phòng dịch tiếp tục gia tăng "lớp giáp" bảo vệ cho các hộ chăn nuôi, giúp bà con an tâm đầu tư dài hạn.
Dù đã thu về những quả ngọt đầu tiên, lộ trình hiện đại hóa nông nghiệp Bắc Ninh vẫn đang đứng trước không ít "nút thắt". Toàn tỉnh vẫn còn gần 2.000 cơ sở giết mổ nhỏ lẻ xen kẽ trong khu dân cư, trong khi các cơ sở giết mổ tập trung chưa phát huy hết công suất, gây khó khăn cho việc kiểm soát an toàn thực phẩm khép kín.
Hướng tới hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại, bền vững
Để giải quyết những điểm nghẽn này, giải pháp căn cơ cho nông nghiệp Bắc Ninh trong thời gian tới là tiếp tục rà soát quy hoạch các vùng chăn nuôi, từng bước di dời các cơ sở nhỏ lẻ ra khỏi khu dân cư nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Việc thu hút các doanh nghiệp lớn đầu tư vào khâu chế biến sâu và hoàn thiện hệ thống giết mổ tập trung sẽ là chìa khóa gia tăng giá trị thương phẩm.
Sự kết hợp giữa công nghệ IoT trong chuồng trại, dữ liệu quản trị trên thiết bị di động và sự hỗ trợ chính sách kịp thời đang biến những người nông dân truyền thống thành những "nông dân số" thực thụ.
Đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp không chỉ là câu chuyện của năng suất hay doanh thu, mà cốt lõi là tạo dựng một sinh kế bền vững, an toàn trước thiên tai, dịch bệnh. Với những bước đi bài bản và quyết liệt, ngành chăn nuôi Bắc Ninh đang khẳng định vị thế chủ động, sẵn sàng thích ứng và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế số.
>>>Hiện toàn tỉnh có 122 hợp tác xã chăn nuôi, 2.975 trang trại và 53 chuỗi liên kết sản xuất hiệu quả. Đáng chú ý, có 175 trang trại tham gia liên kết gia công với các doanh nghiệp lớn như CP và DABACO. Tổng đàn vật nuôi duy trì ở mức cao với 30.500 con trâu, 116.000 con bò, 1,145 triệu con lợn và 25,5 triệu con gia cầm (trong đó có 21,5 triệu con gà), đàn dê đạt 37.700 con.
