.jpg)
Tại nhiều miền quê trên khắp cả nước, những trận “bão dịch” như Dịch tả lợn châu Phi hay Viêm da nổi cục cứ chực chờ bùng phát, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của người nông dân. Thế nhưng, đúng vào thời điểm cần sự ứng cứu kịp thời nhất, tuyến phòng thủ đầu tiên là lực lượng thú y cơ sở lại đang lâm vào tình trạng “trắng” nhân sự. Thiếu đi những người giữ chuồng, giữ bãi, gánh nặng phòng dịch dồn lên vai chính quyền xã, khiến nhiều địa phương rơi vào cảnh loay hoay, bị động.
Phú Túc là một trong những xã thuần nông của tỉnh Gia Lai, trong đó ngành chăn nuôi là thế mạnh và đóng vai trò quan trọng vào sự phát triển kinh tế của địa phương. Xã hiện có đàn bò lớn nhất tỉnh với hơn 22.000 con. Tuy nhiên, sau sáp nhập, toàn bộ thú y viên cơ sở đã nghỉ việc, xã không còn cán bộ chuyên trách nào theo dõi đàn vật nuôi. Đây là một thách thức rất lớn, bởi chăn nuôi bò là ngành chủ lực của xã và là nguồn thu nhập chính của hàng ngàn hộ dân. Chủ tịch UBND xã Phú Túc Đặng Hoài Châu chia sẻ, sau sáp nhập, địa bàn xã mở rộng, tổng đàn vật nuôi gia tăng nhưng địa phương không có cán bộ chuyên môn phụ trách. Để ứng phó với các đợt bùng phát DTLCP, xã buộc phải thuê nhân viên dịch vụ bên ngoài. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời vì lực lượng này mỏng, không thể bám nắm địa bàn 24/7.
Không riêng tại Gia Lai, tại Hà Tĩnh, thực hiện chủ trương sắp xếp lại hệ thống cán bộ chuyên trách, bán chuyên trách cấp xã, nên phần lớn nhân viên thú y cấp xã trước đây phải nghỉ việc. Cụ thể có 88/216 cấp xã có bố trí nhân viên có trình độ chuyên môn là Trung cấp Chăn nuôi - Thú y; 128 cấp xã còn lại bố trí cán bộ kiêm nhiệm, không có bằng cấp chuyên môn về chăn nuôi - thú y. Tại Quảng Ngãi, địa phương có 96 xã, phường, đặc khu nhưng chỉ 53 địa phương bố trí được cán bộ có chuyên môn về chăn nuôi - thú y; 43 địa phương còn lại hoàn toàn trống nhân sự chuyên ngành.
Tình trạng “trắng” cán bộ thú y cơ sở không chỉ diễn ra ở Gia Lai, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi... mà phổ biến hầu hết các địa phương trên cả nước. Khi không có người chuyên trách, nhiệm vụ phòng dịch thường được giao lại cho cán bộ văn phòng, địa chính hoặc khuyến nông kiêm nhiệm. Họ là những người tận tụy, nhưng "trái ngành trái nghề" nên khó lòng nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường của mầm bệnh trên đàn gia súc.
"Mỗi khi con bò, con heo biếng ăn hay bỏ bữa, bà con chỉ biết tự xoay xở hoặc hỏi nhau. Không có cán bộ thú y bám làng, nỗi lo cứ thường trực. Bởi với người nuôi, phát hiện sớm chừng nào là cứu được cả cơ nghiệp chừng đó."- Ông Rơ Châm Yung, một hộ chăn nuôi ở làng Mrông 3, xã Ia Phí, Gia Lai trăn trở.
Tiêm phòng vắc xin trên đàn lợn.
Cơ sở là nơi đầu tiên ghi nhận dịch bệnh, nhưng khi “lá chắn” bị thủng, mọi áp lực dồn lên vai lãnh đạo và cán bộ xã. Nhiều địa phương sau khi sáp nhập địa bàn rộng gấp đôi, gấp ba, bộ máy mới vận hành chưa ổn định đã phải đối mặt với các ổ dịch bùng phát.
Sự thiếu hụt chuyên môn tại chỗ kéo theo những hệ lụy như lúng túng trong dập dịch: Khi lợn chết hàng loạt, cán bộ xã không nắm rõ quy trình lấy mẫu, tiêu hủy hay phun khử trùng. Nhiều nơi phải mất hàng tuần chờ đợi lực lượng hỗ trợ cấp tỉnh xuống hướng dẫn. Tại một số cơ sở giết mổ tập trung, việc thiếu người kiểm dịch dẫn đến tình trạng mổ chui, mổ vượt công suất gấp nhiều lần quy định mà không ai giám sát, khiến mầm bệnh dễ dàng phát tán ra thị trường.
Đáng lo ngại hơn cả là bài toán kinh phí. Nhiều xã không có sẵn ngân sách mua hóa chất, đành phải vận động cán bộ tự bỏ tiền túi hoặc để người dân tự xử lý. Trong cơn túng thuẫn và thiếu người kiểm soát, không ít xác gia súc chết đã bị lén vứt xuống sông, suối, kênh rạch... biến những dòng nước quê thành nguồn lây nhiễm tiềm tàng, kéo dài dai dẳng nỗi đau mất đàn của bà con.
Bất cập từ đãi ngộ và mô hình quản lý tập trung
Nguyên nhân sâu xa của tình trạng "khát" nhân lực thú y cơ sở nằm ở cơ chế đãi ngộ và mô hình tổ chức chưa hợp lý.
Trực tiếp tham gia công tác kiểm dịch, tiêm phòng, tiêu độc khử trùng và xử lý ổ dịch môi trường độc hại, vất vả, song thu nhập của cán bộ thú y bán chuyên trách cấp xã hoặc thú y thôn bản hiện rất thấp. Sau khi trừ các khoản bảo hiểm, phụ cấp thực nhận của nhiều người chỉ dao động trên dưới 3 triệu đồng/tháng. Đãi ngộ không tương xứng với công sức và rủi ro nghề nghiệp khiến nhiều người có chuyên môn, kinh nghiệm lâu năm đành phải nghỉ việc tìm sống bằng nghề khác.
Mặt khác, việc thành lập các Trạm Chăn nuôi và Thú y khu vực hoặc các Tổ công tác đặc biệt cấp tỉnh để hỗ trợ địa phương chỉ là giải pháp tình thế. Một trạm khu vực thường chỉ có từ 13 - 17 cán bộ nhưng phải phụ trách hàng chục xã với bán kính rộng lớn. Lực lượng này không thể thay thế vai trò phản ứng nhanh, bám sát địa bàn 24/7 của mạng lưới thú y xã như trước đây.
Lấp khoảng trống nhân lực để bảo vệ ngành chăn nuôi
Thực tế từ các đợt dịch bệnh vừa qua khẳng định, công tác phòng, chống dịch bệnh động vật bắt buộc phải được xây dựng vững chắc từ cơ sở. Dịch bệnh càng được phát hiện sớm tại chuồng nuôi thì khả năng khoanh vùng, dập dịch càng cao, chi phí xử lý càng thấp và thiệt hại kinh tế cho người dân càng giảm.
Để giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt nhân lực thú y cơ sở trên phạm vi toàn quốc, các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp: Cần cơ chế để bố trí ít nhất một cán bộ có chuyên môn chăn nuôi - thú y tại mỗi xã, phường, xem đây là lực lượng phản ứng nhanh không thể thiếu. Nâng cao mức phụ cấp, hỗ trợ chi phí độc hại và trang bị đầy đủ bảo hộ lao động để những người yêu nghề có thể sống được với nghề. Linh hoạt ký hợp đồng dịch vụ với các thú y viên lâu năm, lực lượng tư nhân hoặc cán bộ đã nghỉ hưu - những người thuộc từng góc sân, khoảng chuồng của bà con.
Phân bổ ngân sách phòng dịch trực tiếp và nhanh chóng cho cấp xã, giúp địa phương mua sắm vắc xin, hóa chất ngay từ khi mầm bệnh mới nhen nhóm.
Bảo vệ đàn vật nuôi chính là bảo vệ nguồn sống của người nông dân. Kiện toàn đội ngũ thú y cơ sở không chỉ là câu chuyện của ngành nông nghiệp, mà là chìa khóa để giữ vững sự bình yên và phát triển bền vững cho những vùng quê Việt Nam.
