Gà ngoại vây hãm sân nhà - Lối rẽ nào cho chăn nuôi gia cầm Việt?

Làn sóng thịt gà ngoại giá rẻ tràn ngập thị trường đang đẩy các trang trại Việt vào thế chống đỡ kiệt sức. Khi cuộc đua hạ giá thành đã hoàn toàn chạm trần, đâu là lối thoát bền vững giúp ngành chăn nuôi gia cầm trong nước lội ngược dòng giữ vững sân nhà?

Tiếng “thở dài” trên những trang trại chăn nuôi

Tại những vùng chăn nuôi trọng điểm từ Bắc vào Nam, không khí ảm đạm đang bao trùm lên từng trang trại. Hơn ba tháng qua, bão giá càn quét khiến người nuôi gà rơi vào cảnh "càng làm càng lỗ". Những giọt mồ hôi mặn chát của nông dân rơi xuống trên nền chi phí đầu vào tăng vọt, trong khi giá thương phẩm xuất chuồng liên tục lao dốc.

Câu chuyện tại vùng quê Thanh Hóa là một minh chứng xót xa cho bức tranh chung của cả nước. Vừa xuất chuồng lứa gà 4.000 con, anh Hà Huy Hạnh (xã Thọ Xuân) ngậm ngùi gánh khoản lỗ hơn 60 triệu đồng. Với tổng đàn hơn 1 vạn con bao gồm các giống gà lai, gà ri, gà mía, mỗi tháng trang trại của anh ngốn gần 50 triệu đồng tiền thức ăn, thuốc thú y và nhân công. "Gắn bó với nghề nuôi gà hơn 10 năm, chưa bao giờ tôi chứng kiến giá gà xuống thấp và kéo dài lê lết như năm nay. Chúng tôi chỉ biết gồng mình cầm cự, mong một phép màu thị trường trong những tháng tới," anh Hạnh cay đắng chia sẻ.

"Gắn bó với nghề nuôi gà hơn 10 năm, chưa bao giờ tôi chứng kiến giá gà xuống thấp và kéo dài lê lết như năm nay. Chúng tôi chỉ biết gồng mình cầm cự, mong một phép màu thị trường trong những tháng tới,"

Cùng chung cảnh ngộ, trang trại nuôi gà lai của ông Nguyễn Văn Quyền (xã Hoa Lộc) cũng đang gánh khoản lỗ khoảng 10.000 đồng cho mỗi kilôgam gà xuất chuồng. Suốt nhiều tháng qua, giá bán ra chỉ ở mức 42.000 – 48.000 đồng/kg – mức giá thấp kỷ lục trong nhiều năm trở lại đây.

Khảo sát thị trường cho thấy, so với cùng kỳ năm ngoái, giá gà thịt đã tụt giảm 8.000 – 10.000 đồng/kg. Trong khi đó, giá cám chăn nuôi đã qua 5 – 6 đợt điều chỉnh tăng, kéo theo giá con giống và vaccine leo thang. Chi phí sản xuất trung bình để tạo ra 1 kg gà thịt hiện mất từ 50.000 – 57.000 đồng (với gà ri lên tới 80.000 đồng). Bán dưới giá thành, người chăn nuôi rơi vào bế tắc, cạn kiệt dòng vốn để tái đầu tư.

"Sóng thần" gà ngoại và lát cắt nghiệt ngã từ thương trường

Trận bão giá tại các trang trại nội địa không phải là hiện tượng tự nhiên, mà là hệ quả từ sức ép khủng hớp của hàng ngoại nhập. Theo số liệu thống kê từ Cục Hải quan, chỉ trong 7 tháng năm 2026, gần 217.400 tấn thịt và phụ phẩm gia cầm đã tràn qua biên giới vào Việt Nam, tăng đột biến hơn 40% so với cùng kỳ.

Mỗi tháng, thị trường trong nước phải hấp thụ hơn 31.000 tấn thịt gia cầm ngoại, chiếm tới 36,5% tổng lượng thịt nhập khẩu các loại của cả nước. Dòng chảy ồ ạt của đùi gà, cánh gà và phụ phẩm đông lạnh dội về như một trận lũ, tạo ra áp lực dư cung khốc liệt. Tại "thủ phủ" chăn nuôi miền Nam, giá gà công nghiệp (gà trắng) có thời điểm chạm đáy 22.000 – 24.000 đồng/kg. Một trang trại xuất chuồng lứa gà 10.000 con (khoảng 25 tấn thịt) đồng nghĩa với việc chấp nhận "bốc hơi" 150 – 170 triệu đồng.

"Dòng chảy ồ ạt của thịt gà ngoại đông lạnh giá rẻ đang tạo ra áp lực dư cung trực tiếp. Tình trạng thua lỗ kéo dài liên tục nhiều tháng qua đang vắt kiệt dòng vốn tái sản xuất của toàn ngành."

"Dòng chảy ồ ạt của thịt gà ngoại đông lạnh giá rẻ đang tạo ra áp lực dư cung trực tiếp. Tình trạng thua lỗ kéo dài liên tục nhiều tháng qua đang vắt kiệt dòng vốn tái sản xuất của toàn ngành." - TS. Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Gia cầm Việt Nam (VPA) chia sẻ.

Mức giá nhập khẩu bình quân CIF (giá tại cảng) chỉ khoảng 26.500 đồng/kg (hơn 1 USD/kg) gây sốc cho dư luận thực chất là mức giá cào bằng của các loại phụ phẩm giá rẻ như đùi gà đông lạnh (chiếm 71,5%), xương, cổ, cánh, phao câu. Có 4 "ngòi nổ" giải mã cho hiện tượng hàng ngoại rẻ này:

Thuế nhập khẩu thịt gia cầm đông lạnh giảm từ 15 – 20% về ngưỡng 0 – 5%, mở rộng cửa cho doanh nghiệp gom hàng.

Các cường quốc chăn nuôi như Mỹ, Brazil, Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ dư cung lớn. Để giải phóng kho lạnh, họ sẵn sàng bán đại hạ giá phân khúc phụ phẩm (đùi, cánh, nội tạng) – vốn là phần ít tiêu thụ tại thị trường phương Tây.

Nhằm duy trì giá suất ăn 25.000 – 30.000 đồng cho công nhân, học sinh, các đơn vị thầu bếp ăn và nhà máy chế biến sâu (xúc xích, giò chả) bắt buộc chuyển sang đùi gà đông lạnh ngoại để cắt giảm 40 – 50% chi phí nguyên liệu.

Tiêu chuẩn kiểm dịch và quy định thời hạn sử dụng còn lại của thực phẩm đông lạnh nhập khẩu ở nước ta chưa đủ khắt khe, biến Việt Nam thành "vùng trũng" hút hàng giá rẻ.

Chi phí chạm trần: Gà nội không thể đua giá rẻ

Trước sức ép hàng ngoại, nhiều quan điểm đơn giản hóa vấn đề khi yêu cầu người chăn nuôi trong nước phải tiếp tục hạ chi phí sản xuất để "đua giá". Thế nhưng, các dữ liệu phân tích kinh tế lại chứng minh điều ngược lại.

Chi phí sản xuất 1 kg gà lông trắng tại Việt Nam hiện dao động từ 27.000 – 30.000 đồng (thức ăn chiếm 70%, con giống chiếm 5%, phần còn lại là thú y, điện nước, nhân công). Đặt lên bàn cân quốc tế, giá thành sản xuất gà trắng của các tập đoàn lớn tại Việt Nam đạt mức 1,06 USD/kg – đứng thứ 2 trong số 18 quốc gia châu Á về khả năng tối ưu hóa chi phí, chỉ xếp sau Ấn Độ (1,05 USD/kg) và vượt trội so với Nhật Bản (2,07 USD/kg) hay Brunei (2,20 USD/kg).

Con số này khẳng định, năng lực sản xuất của ngành chăn nuôi Việt Nam đã chạm tới giới hạn biên về tối ưu chi phí. Người nuôi không thể cắt giảm thêm bằng các giải pháp kỹ thuật thông thường. Dùng thế mạnh giá rẻ để đấu với hàng xóa kho nhập khẩu là một cuộc chiến không cân sức mà phần thua đã cầm chắc trong tay.

Chuyển hướng sang sự khác biệt và chuỗi giá trị

Khi cánh cửa đua giá đã khép lại, ngành chăn nuôi gia cầm Việt Nam đứng trước yêu cầu lịch sử: Bắt buộc phải tái cấu trúc toàn diện, chuyển dịch từ chiến lược "đua giá rẻ" sang "cạnh tranh bằng sự khác biệt và chuỗi giá trị".

Vì gà nhập khẩu 100% là hàng đông lạnh. Do đó, các doanh nghiệp và trang trại nội địa phải giữ vững thị phần thịt tươi (thịt mát) tiêu thụ trong ngày tại hệ thống chợ truyền thống và siêu thị. Thói quen mua sắm thực phẩm tươi sống hàng ngày của người tiêu dùng Việt chính là lá chắn tự nhiên mà hàng đông lạnh không thể phá vỡ.

Ben cạnh đó, Việt Nam sở hữu nguồn gen gia cầm bản địa vô cùng phong phú như gà Ri, gà Mía, gà Tiên Yên, gà Đông Tảo... Thói quen ưa chuộng thịt gà dai, ngọt, thơm trong các bữa ăn gia đình và dịp lễ, Tết là "vùng đệm an toàn tuyệt đối". Một con gà Mía thả vườn hay gà Tiên Yên quay giòn luôn có vị thế tôn nghiêm trên bàn ăn – nơi mà những chiếc đùi gà đông lạnh bở nhạt hoàn toàn không có cửa chen chân. Khai thác sâu phân khúc này, áp dụng an toàn sinh học theo chuẩn VietGAP, hữu cơ và phối trộn phụ phẩm nông nghiệp để hạ giá thành gà màu sẽ tạo ra mũi nhọn chiếm lĩnh thị trường.

Đối với các tập đoàn, việc đầu tư mô hình 3F (Feed – Farm – Food), ứng dụng công nghệ Blockchain trong truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh chế biến sâu sẽ giúp triệt tiêu các khâu trung gian đang đẩy giá bán lẻ lên cao vô lý.

Đối với người nông dân, thời kỳ chăn nuôi tự phát "được chăng hay chớ" đã chính thức khép lại. Việc phát triển chăn nuôi phong trào, thiếu kế hoạch chỉ làm trầm trọng thêm tình trạng cung vượt cầu. Con đường sống còn duy nhất là nông dân phải chủ động liên kết, đầu tư chuồng kín hiện đại, gia nhập hợp tác xã hoặc trở thành mắt xích vệ tinh nuôi gia công cho các tập đoàn lớn để cùng chia sẻ rủi ro và lợi ích.

Cơn bão thực phẩm ngoại nhập tuy nghiệt ngã nhưng chính là phép thử để ngành gia cầm Việt Nam nhìn lại chính mình. Dứt bỏ tư duy tăng đàn cơ học để bước vào con đường chăn nuôi tinh gọn, chuyên nghiệp và giàu bản sắc – đó không chỉ là nước cờ sinh tồn, mà còn là hành trình khẳng định vị thế của nông nghiệp Việt ngay trên sân nhà.