Nâng tầm giá trị nông sản từ chăn nuôi hiện đại

Ngành chăn nuôi Việt Nam đang đứng trước một khúc ngoặt lịch sử. Sau nhiều thập kỷ tăng trưởng vượt bậc về số lượng để giải quyết bài toán an ninh thực phẩm, ngành nông nghiệp trụ cột này bắt đầu chạm tới những giới hạn về không gian phát triển, tài nguyên đất đai, sức chịu tải môi trường và áp lực dịch bệnh. Bước sang giai đoạn mới, trước sức ép cạnh tranh gay gắt từ các sản phẩm nhập khẩu và tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của người tiêu dùng, tư duy "tăng đàn, tăng sản lượng" đang dần lùi lại. Thay vào đó, một làn sóng tái cấu trúc toàn diện đang diễn ra mạnh mẽ: lấy chất lượng, công nghệ, chuỗi liên kết và phát triển bền vững làm thước đo mới cho giá trị gia tăng.

Khi những con số quy mô chạm "trần" phát triển

Xét về năng lực sản xuất, chăn nuôi Việt Nam đã ghi nhận những bước tiến vượt bậc. Đàn lợn hiện đứng thứ 6 thế giới, đàn thủy cầm xếp thứ 2 toàn cầu; công nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN. Theo dữ liệu từ Cục Chăn nuôi và Thú y, ngành hiện đóng góp khoảng 27% GDP nông nghiệp, đảm bảo gần 85% nhu cầu thịt xẻ toàn quốc và đáp ứng dư thừa nhu cầu trứng, sữa nội địa.

Tuy nhiên, sự bùng nổ về quy mô cũng đẩy ngành vào những thách thức chưa từng có. Mật độ chăn nuôi phân bố mất cân bằng, tập trung quá cao tại các vùng đồng bằng (như Hà Nội lên tới 3 đơn vị vật nuôi/ha, Hưng Yên 2,6) đang gây áp lực nghiêm trọng lên môi trường và an toàn sinh học.

"Quy mô lớn không đồng nghĩa với giá trị lớn. Khi dân số chỉ tăng khoảng 1%/năm, sản xuất trong nước tăng 2-3% nhưng tốc độ nhập khẩu thực phẩm lại gia tăng, dư địa phát triển theo chiều rộng đã chạm ngưỡng."

"Quy mô lớn không đồng nghĩa với giá trị lớn. Khi dân số chỉ tăng khoảng 1%/năm, sản xuất trong nước tăng 2-3% nhưng tốc độ nhập khẩu thực phẩm lại gia tăng, dư địa phát triển theo chiều rộng đã chạm ngưỡng." - Ông Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam cho biết.

Những biến động về chi phí đầu vào, dịch bệnh và biến đổi khí hậu giai đoạn gần đây đang trở thành một "bộ lọc" tự nhiên, buộc ngành phải chuyển từ tư duy "tăng đàn" sang "phát triển có kiểm soát".

Trang trại nuôi lợn công nghệ cao tại xã Đường Hoa (Quảng Ninh) của Công ty CP Chăn nuôi Greentech.

Đầu tàu doanh nghiệp và lời giải cho bài toán chuỗi giá trị 3F

Sự chuyển dịch từ chiều rộng sang chiều sâu không còn là định hướng trên lý thuyết, mà đang được cụ thể hóa bằng những khoản đầu tư chiến lược từ các tập đoàn dẫn dắt. Đây là lực lượng tiên phong định hình lại diện mạo ngành chăn nuôi thông qua mô hình 3F (Feed - Farm - Food). Tại Tập đoàn C.P. Việt Nam, không dừng lại ở gia công hay cung ứng thức ăn, C.P. đã đầu tư tổ hợp chế biến thịt gà xuất khẩu quy mô hàng đầu Đông Nam Á, đưa sản phẩm gia cầm Việt Nam chinh phục các thị trường khắt khe như Nhật Bản và châu Âu. Hay Tập đoàn TH (TH true MILK), bằng việc ứng dụng quản trị đàn bằng phần mềm AfiFarm, chip theo dõi sức khỏe từng cá thể bò và quy trình chế biến hiện đại, TH đã chứng minh công nghệ có thể tối ưu hóa năng suất và kiểm soát môi trường vượt trội so với phương thức truyền thống.

Nếu như TH dùng công nghệ cao để bài toán chất lượng và môi trường, tạo ra giá trị gia tăng gấp nhiều lần so với chăn nuôi truyền thống, thì Dabaco Việt Nam và Japfa Comfeed đi đầu trong việc tái cấu trúc không gian sản xuất, dịch chuyển trang trại về các vùng còn dư địa như Tây Nguyên và miền núi phía Bắc. Các hệ thống trang trại tuần hoàn, tự động hóa và xử lý chất thải thành năng lượng tái tạo đang biến chăn nuôi thành một mắt xích xanh trong nền kinh tế tuần hoàn.

Dự án chăn nuôi bò sữa và chế biến sữa công nghệ cao của Tập đoàn TH.

Khai phá "mỏ vàng" đặc sản bản địa bằng công nghệ

Bên cạnh khối công nghiệp quy mô lớn, một hướng đi tạo giá trị gia tăng đột phá khác là ứng dụng khoa học công nghệ để nâng tầm các giống vật nuôi bản địa.

Ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y cho biết, ngành đang tập trung xây dựng các công nghệ chiến lược chọn tạo giống theo chất lượng thịt. Điển hình như bò H'Mông – giống bò vùng núi phía Bắc sở hữu nguồn gen ưu việt, được các chuyên gia đánh giá có tiềm năng không kém cạnh giống bò Hanwoo nổi tiếng của Hàn Quốc. Hiện nay, một số sản phẩm thịt bò H’Mông đã đạt mức giá 1,2 triệu đồng/kg, xuất hiện tại các nhà hàng sang trọng, mở ra phân khúc chăn nuôi giá trị cao cho đồng bào miền núi.

Không chỉ bò H’Mông, ngành chăn nuôi cũng đang tìm kiếm những sản phẩm bản địa khác có khả năng phát triển thành hàng hóa giá trị cao. Nhung hươu Hương Sơn, Hà Tĩnh là một trong những trường hợp được đặt kỳ vọng. Từ mô hình chăn nuôi nhỏ lẻ, việc chuẩn hóa quy trình chọn giống, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc đang biến nhung hươu Hương Sơn thành sản phẩm chăm sóc sức khỏe cao cấp, hướng tới xây dựng thương hiệu quốc gia và cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm nhập khẩu.

Bò H’Mông và nhung hươu Hương Sơn.

Chăn nuôi thông minh: Tấm vé cho mục tiêu xuất khẩu 1,5 tỷ USD

Định hướng giai đoạn tới, ngành chăn nuôi đặt mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu 1 - 1,5 tỷ USD vào năm 2030. Để đạt được con số này, "chăn nuôi thông minh" được xác định là công cụ cốt lõi.

Chăn nuôi thông minh không đơn thuần là đầu tư thiết bị đắt tiền, mà là số hóa cơ sở dữ liệu: cấp mã số định danh trang trại, minh bạch thông tin theo thời gian thực, quản lý an toàn sinh học và chủ động dự báo cung - cầu. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, ngành mới có thể kiểm soát rủi ro dịch bệnh, đáp ứng các tiêu chuẩn về phúc lợi động vật và giảm phát thải carbon – những "giấy thông hành" bắt buộc để bước ra thị trường toàn cầu.

Từ tư duy "tăng đàn" sang "tăng giá trị gia tăng", chăn nuôi Việt Nam đang vững bước vào một chu kỳ phát triển mới, hiện đại hơn, an toàn hơn và bền vững hơn.