Đã có một thời, nhắc đến nghề nuôi gà, người ta lại chép miệng thở dài. Đó là cái thời mà cứ hễ nghe tin bão dịch chực chờ ngoài đầu ngõ hay giá cám tăng phi mã là người làm nông lại mất ngủ tròn đêm. Những gáo nước lạnh từ sự bấp bồng của thị trường đã từng quật ngã không biết bao nhiêu trang trại, biến mồ hôi và tiền vốn tích góp cả đời người thành mây khói.
Mô hình nuôi gà theo hướng hữu cơ ở phường Trần Nhân Tông (Hải Phòng).
Thế nhưng, về lại các vùng quê hôm nay, một làn gió rất khác đang thổi qua từng căn chuồng, từng khoảnh vườn. Lời giải cho câu hỏi "làm sao để sống khỏe, sống bền với nghề" đã lộ diện. Không còn là sự phó mặc cho may rủi, người nông dân đang tự tay cầm lấy "tấm hộ chiếu" an toàn sinh học để bước vào con đường làm kinh tế chuyên nghiệp, bài bản và nhân văn hơn.
Từ những đồi vải xanh ngắt mát rượi ở Hải Phòng, những trang trại "vườn gà" sinh thái nằm ẩn mình giữa thung lũng núi rừng Lào Cai, cho đến những chuỗi liên kết gà ri thuần VietGAP xứ Thanh, một tư duy sản xuất mới đã bừng sáng. Nông dân mình giờ đây không chỉ thức khuya dậy sớm, mà họ làm giàu bằng tri thức và sự tử tế.
Về tổ dân phố Chính Mỹ 3 (phường Lê Ích Mộc, thành phố Hải Phòng), hỏi thăm mô hình chăn nuôi của bà Lê Thị Nhuần, ai cũng trầm trồ. Chuyển từ cách nuôi truyền thống sang hướng hữu cơ chưa lâu, nhưng trang trại của bà đã thành "địa chỉ vàng" cho bà con quanh vùng tìm đến học hỏi. Mỗi năm, gia đình bà xuất bán ra thị trường khoảng 5.000 con gà thịt chất lượng cao. Bà Nhuần đon đả kể, bí quyết chẳng có gì giấu giếm, cốt ở cái tâm và sự kiên trì. Bà chọn các giống gà ri lai, gà chọi lai vì chúng vốn có sức đề kháng dẻo dai, thịt lại ngọt đậm. Hằng ngày, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cám công nghiệp, bà tự tay phối trộn khẩu phần ăn từ thóc, ngô bung, rau xanh và giun quế.
Đặc biệt, bà tỉ mỉ bổ sung thêm các chế phẩm vi sinh, axit hữu cơ, thảo dược cùng men hoạt tính vào nước uống. Không chỉ giúp hệ tiêu hóa của đàn gà khỏe mạnh, các chế phẩm sinh học này còn được bà dùng để xử lý đệm lót trấu trong chuồng. Nhờ đó, chất thải được phân hủy ngay lập tức, triệt tiêu hoàn toàn mùi hôi thối và khí độc. Căn chuồng lúc nào cũng khô ráo, thoáng đãng; người nuôi thong dong, vật nuôi thì ít bệnh tật.
Cách đó không xa, tại tổ dân phố Đại Bộ (phường Trần Nhân Tông), ông Trần Hữu Hưởng lại có cách làm đầy sáng tạo. Tận dụng diện tích 1 mẫu vườn vải mát rượi, ông thả gối đầu từ 2.000 đến 3.000 con gà Hồ và gà lai chọi dưới tán cây. Đàn gà được chạy nhảy tự do, tìm kiếm thêm thức ăn tự nhiên nên cơ bắp săn chắc, thịt ngon nức tiếng. Ngược lại, vườn vải của ông cũng được hưởng nguồn phân bón hữu cơ dồi dào, đã qua xử lý vi sinh an toàn.
Theo đánh giá từ Ban Quản lý rừng và Khuyến nông Hải Phòng, đàn gà nuôi theo hướng an toàn sinh học có tỷ lệ sống đạt tới 96% - một con số mơ ước nếu so với phương pháp nuôi truyền thống. Lượng thức ăn tiêu tốn cho mỗi kilôgam tăng trọng giảm 0,1 kg. Nhờ hạn chế tối đa việc dùng thuốc kháng sinh và nâng cao sức chống chịu trước thời tiết ẩm ương, hiệu quả kinh tế của các hộ gia đình đã tăng trung bình tới 23%.
Rời Hải Phòng, chúng tôi tìm về Hợp tác xã (HTX) Chăn nuôi và Dịch vụ nông nghiệp MQ tại xã Trấn Yên, tỉnh Lào Cai. Ngay từ cổng vào, phiến đá lớn khắc dòng chữ tiếng Anh "Chicken garden" (Khu vườn gà) đã khiến bất kỳ ai ghé thăm cũng phải ngạc nhiên. Khái niệm về những trang trại gà hôi hám, nhếch nhác hoàn toàn biến mất, nhường chỗ cho một không gian thanh bình, xanh mát như một khu du lịch sinh thái.
Nhớ lại những ngày đầu khởi nghiệp vào năm 2011, Giám đốc HTX Nguyễn Tiến Sơn chia sẻ, khi đó anh chỉ bắt đầu với căn chuồng vỏn vẹn 300 con. Thấy hiệu quả, anh mở rộng lên 500 con rồi dần dần vận động bà con trong vùng cùng làm. Đến nay, HTX đã phát triển thành mạng lưới liên kết hơn 20 hộ dân. Mỗi trang trại thành viên đều duy trì quy mô từ 4.000 đến 5.000 con mỗi lứa.
Anh Sơn đúc kết, con giống quyết định tới 50% sự thành bại. Vì thế, HTX bắt tay hợp tác trực tiếp với các đơn vị uy tín như Tập đoàn Dabaco, Công ty Giống gia cầm Tây Bắc để nhập giống gà Mía số 1, và Viện Chăn nuôi để lấy giống gà Mông thuần chủng.
Khu chăn nuôi của HTX MQ được bố trí biệt lập hoàn toàn trên các quả đồi.
Điểm độc đáo ở MQ là khu chăn nuôi được bố trí biệt lập hoàn toàn trên các quả đồi cao, giữa các trại nuôi đều có dải rừng cây xanh chắn ngang. Địa hình tự nhiên này trở thành "bức tường xanh" cách ly dịch bệnh hiệu quả, đồng thời tận dụng được nguồn nước tự nhiên trong lành. Tại mỗi trại, anh Sơn đều thiết kế sân chơi rộng rãi cho gà vận động, trồng nhiều cây bóng mát để tránh nóng mùa hè, giữ ấm mùa đông.
Sau mỗi lứa xuất bán, toàn bộ chuồng trại được rắc vôi, phun khử trùng và nghiêm ngặt "để trống" ít nhất 1 tháng mới tái đàn. Nhờ quy trình bài bản ấy, mỗi tháng HTX MQ xuất bán ra thị trường từ 60.000 – 65.000 con gà Mía (khoảng 120 tấn) và 30.000 con gà Mông (khoảng 50 tấn). Với giá bán ổn định từ 80.000 – 90.000 đồng/kg, người nuôi thu về khoản lợi nhuận rủng rỉnh từ 30.000 – 40.000 đồng trên mỗi đầu gà.
Mặc dù hiệu quả của mô hình chăn nuôi an toàn sinh học và hướng hữu cơ đã thấy rõ, nhưng để nhân rộng "làn sóng" này ra diện rộng vẫn còn không ít băn khoăn.
Người nông dân vốn quen nghĩ ngắn, trong khi nuôi gà hữu cơ đòi hỏi thời gian kéo dài gần như gấp đôi so với nuôi gà công nghiệp ngắn ngày, chi phí đầu tư ban đầu cũng nhỉnh hơn. Bên cạnh đó, thói quen ghi chép nhật ký nông hộ, việc phối trộn khẩu phần sao cho chuẩn xác hay kỹ năng chọn nguồn thức ăn thô xanh an toàn vẫn là những "bài tập khó" với nhiều bà con. Chưa kể, sợi dây liên kết giữa nông dân và thương lái ở một số địa phương còn lỏng lẻo, khiến nỗi lo "được mùa mất giá" vẫn chực chờ mỗi khi xuất chuồng.
Để tháo gỡ những "nút thắt" này, ngành khuyến nông cần tiếp tục đồng hành theo phương thức "bắt tay chỉ việc", hướng dẫn trực tiếp tại chuồng trại chứ không chỉ dừng lại ở lý thuyết trên giảng đường. Bên cạnh đó, các địa phương cần tạo điều kiện về quỹ đất để bà con mở rộng không gian chăn thả, đáp ứng đúng tập tính vận động tự nhiên của đàn gà.
Nông dân không thể tiếp tục đứng một mình. Việc bắt tay thành các Tổ hợp tác, HTX sẽ giúp bà con mua được cám, giống đầu vào với giá gốc, đồng thời đủ vị thế pháp lý để ký kết hợp đồng bao tiêu lớn với các siêu thị, chuỗi thực phẩm sạch.
Chăn nuôi an toàn sinh học không đơn thuần là một kỹ thuật nuôi gà mới, mà là sự chuyển mình sâu sắc trong tư duy làm nông nghiệp thời đại mới. Khi người nông dân chủ động kiểm soát được con giống, môi trường và dịch bệnh, họ không chỉ bảo vệ an toàn cho nguồn vốn của chính mình, mà còn trao tận tay người tiêu dùng những sản phẩm an lành, chất lượng nhất. Đó chính là "tấm hộ chiếu" quyền lực nhất để nông sản Việt tự tin vươn xa và phát triển bền vững.
