Tạp chí điện tử Thức ăn chăn nuôi Việt Nam

Hà Nội 22°C /57%

Tạp chí điện tử Thức ăn chăn nuôi Việt Nam
13/11/2026 14:25 (GMT +7)

Thức ăn cho hươu sao – Các nhóm thức ăn và nguyên tắc xây dựng khẩu phần

TACN - Thức ăn là yếu tố quan trọng quyết định sức khỏe, sinh trưởng, sinh sản và năng suất nhung của hươu sao. Một khẩu phần hợp lý cần dựa trên nền thức ăn xanh và thức ăn thô chất lượng tốt, kết hợp thức ăn tinh, nguồn protein, khoáng và vitamin theo nhu cầu từng giai đoạn sinh lý. Việc đa dạng hóa nguồn thức ăn, tận dụng hợp lý nguồn thực vật địa phương và kiểm soát chất lượng nguyên liệu sẽ góp phần giảm chi phí chăn nuôi.

Các nhóm thức ăn sử dụng trong chăn nuôi hươu sao

Thức ăn xanh và thức ăn thô

Đây là nhóm thức ăn nền tảng trong khẩu phần hươu sao, bao gồm các loại cỏ tự nhiên, cỏ trồng, lá cây và cây thân thảo. Có thể sử dụng cỏ voi, cỏ VA06, cỏ ghine, cỏ ruzi và một số loại cỏ địa phương có chất lượng tốt. Ngoài ra, các loại lá cây thức ăn như lá keo dậu, lá mít, lá sung và một số loại lá cây bụi phù hợp cũng có thể được khai thác làm nguồn thức ăn bổ sung.

Thức ăn xanh cung cấp chất xơ, năng lượng, protein và một phần vitamin, khoáng chất. Tuy nhiên, giá trị dinh dưỡng của chúng thay đổi đáng kể theo giống cây, tuổi thu hoạch, mùa vụ và điều kiện canh tác. Cỏ quá già thường có hàm lượng xơ cao, tỷ lệ lignin tăng và khả năng tiêu hóa giảm. Vì vậy, cần thu hoạch cỏ ở giai đoạn sinh trưởng thích hợp, bảo đảm thức ăn tươi, sạch và không bị nấm mốc.

Đối với lá cây, cần lựa chọn những loài đã xác định an toàn, không chứa độc tố hoặc dư lượng hóa chất gây hại. Không nên tự ý sử dụng các loại lá cây chưa rõ đặc tính dinh dưỡng và độc tính.

Thức ăn tinh và nguồn bổ sung protein

Thức ăn tinh có vai trò cung cấp năng lượng và protein, đặc biệt trong những giai đoạn hươu sinh trưởng nhanh, mang thai, nuôi con và phát triển nhung. Các nguyên liệu có thể sử dụng gồm ngô, cám gạo, sắn đã xử lý phù hợp, khô dầu đậu tương và một số phụ phẩm chế biến nông nghiệp có chất lượng tốt.

Ngô và cám gạo là nguồn cung cấp năng lượng tương đối phổ biến; khô dầu đậu tương là nguồn protein thực vật có giá trị. Tuy nhiên, việc sử dụng các nguyên liệu cần căn cứ vào thành phần dinh dưỡng, độ an toàn và khả năng tiêu hóa. Không nên tăng quá mức tỷ lệ thức ăn tinh trong khẩu phần vì có thể làm thay đổi quá trình lên men ở dạ cỏ, gây rối loạn tiêu hóa và giảm khả năng sử dụng thức ăn thô.

Nghiên cứu của Bao và cộng sự (2021) trên hươu sao đực một năm tuổi sử dụng khẩu phần phối hợp cỏ linh lăng, bột ngô, khô dầu đậu tương và một số nguyên liệu khác. Khẩu phần thí nghiệm có hàm lượng protein thô 15,8% tính theo vật chất khô. Đây là dữ liệu tham khảo khoa học về khả năng phối hợp thức ăn thô và thức ăn tinh, không phải công thức bắt buộc áp dụng cho mọi đàn hươu.

Khoáng chất và vitamin

Khoáng chất có vai trò quan trọng đối với quá trình sinh trưởng, phát triển xương, hoạt động enzyme, miễn dịch và sinh sản. Các nguyên tố cần được quan tâm gồm Ca, P, Na, Mg, Zn, Cu và Se. Trong đó, Ca và P có liên quan trực tiếp đến quá trình hình thành xương; Zn và Cu tham gia nhiều quá trình enzyme và chuyển hóa; Se có vai trò chống oxy hóa.

Vitamin A, D và E cũng cần được bảo đảm trong khẩu phần. Vitamin A liên quan đến thị giác, biểu mô và miễn dịch; vitamin D tham gia chuyển hóa Ca và P; vitamin E có chức năng chống oxy hóa.

Có thể bổ sung khoáng-vitamin thông qua premix chuyên dùng cho vật nuôi nhai lại hoặc sản phẩm được thiết kế phù hợp với hươu. Việc bổ sung cần dựa trên hàm lượng khoáng trong nguyên liệu và nhu cầu của vật nuôi, tránh tình trạng thiếu hoặc thừa khoáng kéo dài.

Nhu cầu thức ăn theo giai đoạn sinh trưởng và sản xuất

Nhu cầu dinh dưỡng của hươu sao không cố định mà thay đổi theo khối lượng cơ thể, tuổi, giới tính, trạng thái sinh lý và mục tiêu chăn nuôi.

Hươu con: Trong giai đoạn đầu đời, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng quan trọng nhất. Khi hươu bắt đầu tập ăn, cần cung cấp thức ăn xanh non, mềm, sạch và dễ tiêu hóa với lượng tăng dần. Thức ăn tinh có thể được bổ sung từng bước để hỗ trợ phát triển, nhưng phải tránh thay đổi khẩu phần đột ngột.

Hươu hậu bị và hươu sinh trưởng: Cần cung cấp đủ năng lượng, protein, khoáng và vitamin để phát triển khung xương, cơ và các cơ quan. Khẩu phần nên phối hợp thức ăn thô chất lượng tốt với lượng thức ăn tinh phù hợp. Không nên chỉ chú trọng tăng khối lượng mà bỏ qua sự phát triển cân đối của cơ thể.

Hươu đực trong giai đoạn phát triển nhung: Đây là giai đoạn có yêu cầu dinh dưỡng đáng chú ý. Sự phát triển của nhung liên quan đến quá trình hình thành mô mới, do đó cần bảo đảm cung cấp đủ năng lượng, protein và khoáng chất. Gao và cộng sự (2003) cho thấy nhu cầu protein của hươu đực tăng cao trong giai đoạn nhung phát triển so với giai đoạn duy trì. Tuy nhiên, bổ sung protein quá mức không đồng nghĩa với tăng năng suất nhung; cần cân đối với năng lượng và các chất dinh dưỡng khác.

Hươu cái mang thai và nuôi con: Nhu cầu dinh dưỡng tăng lên trong giai đoạn cuối thai kỳ và tiết sữa. Khẩu phần cần bảo đảm đủ năng lượng, protein, khoáng và vitamin để duy trì thể trạng mẹ, hỗ trợ phát triển bào thai và sản xuất sữa. Thiếu dinh dưỡng kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe hươu mẹ và sự phát triển của hươu con.

Nguyên tắc nuôi dưỡng và quản lý khẩu phần

Trong chăn nuôi hươu sao, cần cung cấp thức ăn đều đặn, bảo đảm thức ăn xanh luôn tươi và sạch. Thức ăn nên được phân loại, cắt thành kích thước phù hợp và loại bỏ phần bị dập nát, ôi thiu hoặc nhiễm bẩn. Có thể chia thức ăn tinh thành nhiều lần trong ngày để hạn chế hiện tượng ăn quá nhanh và giảm nguy cơ rối loạn tiêu hóa.

Khi chuyển đổi loại thức ăn hoặc tăng tỷ lệ thức ăn tinh, cần thực hiện từ từ để hệ vi sinh vật dạ cỏ thích nghi. Nước uống sạch phải được cung cấp thường xuyên, không để máng uống bị ô nhiễm. Chuồng nuôi cần khô ráo, thông thoáng và có máng ăn phù hợp để hạn chế thức ăn rơi vãi.

Một vấn đề quan trọng là cần theo dõi lượng thức ăn tiêu thụ, thể trạng, khối lượng cơ thể, tình trạng phân và biểu hiện sức khỏe của hươu. Nếu vật nuôi giảm ăn, phân bất thường hoặc gầy sút, cần kiểm tra đồng thời chất lượng thức ăn, nguồn nước, điều kiện chuồng nuôi và tình trạng bệnh lý. Việc đánh giá khẩu phần nên kết hợp phân tích thành phần hóa học của nguyên liệu, đặc biệt là vật chất khô, protein thô, xơ và khoáng chất.

Tài liệu tham khảo

Bao, K., Wang, X., Wang, K., Li, G., & Liu, H. (2021). Energy and protein requirements for the maintenance of growing male sika deer (Cervus nippon). Frontiers in Veterinary Science, 8, 745426. https://doi.org/10.3389/fvets.2021.745426

Gao, X., Yang, F., Li, C., & Stevens, D. R. (2003). Progress on nutritional requirements of deer farmed for velvet production in China. NZGA: Research and Practice Series, 9, 69–72. https://doi.org/10.33584/rps.9.2002.3407

GS. TS. Lê Đức Ngoan