Cứ theo quy luật thường niên, khoảng thời gian 2 đến 3 tháng trước Tết Nguyên đán luôn là giai đoạn nhộn nhịp nhất của ngành chăn nuôi. Hầu hết các trang trại và hộ gia đình đều tập trung tái đàn, tăng công suất chuồng trại nhằm đón đầu làn sóng tiêu thụ thực phẩm tăng vọt vào dịp cuối năm. Thế nhưng, bức tranh chăn nuôi tại một số địa phương của phía Nam lại hiện lên những gam màu trầm tư, thậm chí có phần trái ngược với thông lệ. Thay vì hối hả vào giống, nhiều chủ trang trại chọn giải pháp thu hẹp quy mô, treo chuồng, hoặc thận trọng nghe ngóng. Dù giá lợn hơi ở một số địa phương vừa có nhịp nhích tăng nhẹ, cái âu lo về chi phí đầu vào đắt đỏ cùng bóng ma dịch bệnh vẫn khiến người nuôi không khỏi phấp phỏng.
Một trại chăn nuôi lợn ở TP. Đồng Nai.
Sự bất thường của thị trường thể hiện rõ nhất ở mảng kinh doanh lợn giống. Thông thường, bước vào quý IV, nhu cầu mua lợn con về nuôi vỗ béo tăng rất cao, đẩy giá giống lên vượt ngưỡng. Tuy nhiên, thời gian qua, bức tranh này lại quay đảo 180 độ: giá giống hạ nhiệt sâu nhưng lượng người mua vẫn thưa vớt.
Tại Đồng Nai – nơi được mệnh danh là "thủ phủ" chăn nuôi của cả nước – ông Nguyễn Tấn Hậu, Giám đốc Công ty TNHH MTV Chăn nuôi Tám Do, không giấu nổi vẻ băn khoăn khi chia sẻ về tình hình kinh doanh. Trung bình mỗi tháng, doanh nghiệp của ông cung ứng ra thị trường hơn 1.000 con lợn giống. Vậy mà suốt một tháng qua, dù đã liên tục điều chỉnh giảm giá bán, công ty vẫn rơi vào cảnh "vắng bóng người mua". Lợn giống trọng lượng trên 10kg từng có giá xấp xỉ 2 triệu đồng/con thì nay giảm xuống chỉ còn khoảng 1 triệu đồng/con, có dòng giảm tới 800.000 đồng/con nhưng sức mua gần như bằng không.
“Giảm giá sâu mà vẫn không đẩy được hàng. Lợn giống tồn đọng bắt buộc phải giữ lại nuôi cầm chừng trong cảnh tiến thoái lưỡng nan, bởi chuồng trại của doanh nghiệp vốn thiết kế chuyên biệt cho khâu sản xuất giống chứ không đủ diện tích để nuôi thương phẩm số lượng lớn,” ông Hậu bộc bạch.
Nguyên nhân gốc rễ của hiện tượng này bắt nguồn từ việc các hộ nuôi lợn thịt liên tục đối mặt với thua lỗ suốt thời gian dài. Khi giá lợn hơi chạm đáy – có thời điểm rớt xuống mốc 40.000 – 43.000 đồng/kg, mỗi con lợn xuất chuồng khiến chủ trại gánh khoản lỗ trên 1 triệu đồng. Ngay cả những người chấp nhận bán huề vốn để thu hồi dòng tiền cũng chật vật vì thương lái ép giá, chậm thu mua. Ông Đồng Văn Biên (xã Bàu Hàm) ngậm ngùi so sánh: cùng kỳ năm ngoái, lợn hơi tại trại đạt mức 57.000 – 58.000 đồng/kg, còn nay lợn bán xô chỉ quanh quẩn 43.000 – 44.000 đồng/kg. Với chi phí chăn nuôi hiện tại, nuôi càng nhiều, nguy cơ mất vốn càng lớn.
Cộng hưởng vào đà giảm của giá đầu ra là đòn bẩy tăng giá liên tục từ vật tư đầu vào. Từ đầu năm 2026 đến nay, giá thức ăn chăn nuôi đã qua nhiều đợt điều chỉnh, riêng từ tháng 9 trở lại đây đã ghi nhận hai đợt tăng liên tiếp, đẩy tổng mức tăng lên 18 – 20%. Trong cơ cấu giá thành sản xuất, chi phí thức ăn vốn đã chiếm từ 60 – 70%. Do đó, khi giá cám phi mã, không chỉ các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ "hụt hơi" mà ngay cả các doanh nghiệp lớn như Công ty TNHH Chăn nuôi Đồng Phát (xã Xuân Đông) cũng phải gồng mình chịu lỗ để duy trì đàn.
Người dân xã Giồng Riềng (An Giang) chăm sóc đàn lợn bán Tết.
Giữa không khí ảm đạm chung, thị trường chăn nuôi tại miền Tây – điển hình là tỉnh An Giang bắt đầu xuất hiện những đốm sáng nhỏ khi giá lợn hơi nhích tăng trở lại trong những ngày gần đây. Tại các vùng chăn nuôi trọng điểm như xã Tân Hội hay Tân Hiệp, giá lợn thịt xuất chuồng đã nhích lên ngưỡng 54.000 – 55.000 đồng/kg, tăng khoảng 6.000 – 8.000 đồng/kg so với thời điểm chạm đáy của tháng trước.
Dù mức giá này chưa thể so sánh với ngưỡng 58.000 – 60.000 đồng/kg của đầu năm, nhưng nó đã mang lại chút không khí phấn khởi, giúp người chăn nuôi bớt đi áp lực thua lỗ chồng chất. Tuy nhiên, lằn ranh giữa hòa vốn và có lãi vẫn rất mong mong, đặc biệt đối với những hộ phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn giống thương mại và cám công nghiệp.
Khảo sát thực tế cho thấy, một con lợn giống loại 13 – 14kg hiện có giá khoảng 1,6 triệu đồng. Nếu cộng gộp chi phí thức ăn, thuốc thú y, điện nước và công chăm sóc trong khoảng 4 tháng, giá thành sản xuất sẽ dao động từ 53.000 – 55.000 đồng/kg. Điều này đồng nghĩa với việc nếu mua giống bên ngoài, người nuôi chỉ mới chạm ngưỡng hòa vốn.
Trong bối cảnh ấy, những hộ gia đình chủ động được nguồn giống nhờ duy trì đàn lợn nái đang nắm giữ lợi thế cạnh tranh rõ rệt. Đơn cử như gia đình ông Nguyễn Hùng Tính (xã Tân Hội), nhờ duy trì mô hình nuôi 50 con lợn thịt khép kín từ đàn nái nhà đẻ, ông tiết kiệm được khoản chi phí đầu vào rất lớn. Ông Tính chia sẻ: “Nhờ lợn nái nhà đẻ, mình tự túc được khâu con giống nên giảm chi phí rất nhiều. Với giá lợn hơi quanh mức 50.000 - 55.000 đồng/kg, lợn nhà đẻ ra còn cầm chắc mức lời từ 1 đến 1,2 triệu đồng/con. Còn nếu đi mua giống trằn trọc bên ngoài về nuôi lúc này thì coi như làm huề vốn, thậm chí cầm chắc phần rủi ro.”
Dự kiến, gia đình ông Tính sẽ xuất chuồng khoảng 30 con lợn thịt từ ngày 22 đến 23 tháng Chạp để phục vụ thị trường Tết – thời điểm mà đại đa số người nuôi đặt kỳ vọng giá sẽ còn nhích thêm một nhịp để bù đắp cho cả năm gian khó.
Tuy nhiên, niềm vui giá nhích lên chưa trọn vẹn thì nỗi lo dịch bệnh đã vội ập đến. Dịch tả lợn châu Phi vẫn diễn biến phức tạp, rình rập đe dọa thành quả của người nuôi ngay trước cửa ngõ mùa tiêu thụ lớn nhất năm.
Mới đây nhất, ngày 7/11, ổ dịch phát sinh tại hộ bà Phạm Thị Thắm (xã Bình Sơn, An Giang) đã buộc lực lượng chức năng phải tiêu hủy toàn bộ đàn lợn 49 con với tổng trọng lượng hơn 4 tấn sau khi có kết quả xét nghiệm dương tính. Tính đến đầu tháng 11, toàn tỉnh An Giang đã ghi nhận 24 ổ dịch tại 16 xã, phường, với tổng số lợn tiêu hủy lên tới 762 con (gần 40 tấn). Những con số này như gáo nước lạnh dội vào tâm lý người chăn nuôi. Bà Nguyễn Thị Hương (xã Giồng Riềng) phập phồng lo lắng: “Bầy lợn 20 con chuẩn bị bán Tết đang vào độ tăng trọng nhanh nhất, nhưng thấy dịch chung quanh căng quá nên ăn ngủ không yên. Bắt buộc tuần nào cũng phải phun xịt khử trùng chuồng trại sát sao để giữ đàn.”
Sự bấp bấp nghé của thị trường chăn nuôi không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế người dân mà còn đặt ra bài toán khó cho công tác điều tiết nguồn cung thực phẩm và quản lý chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm dịp Tết Nguyên đán. Dù Đồng Nai hiện sở hữu tổng đàn lợn hơn 3,9 triệu con cùng hệ thống 67 cơ sở giết mổ công suất lớn, việc người nuôi bán lợn non để cắt lỗ hoặc ngừng tái đàn có thể gây ra những biến động cục bộ về nguồn cung.
Trước tình hình đó, chính quyền các địa phương đã khẩn trương siết chặt công tác quản lý. Tại Đồng Nai, lãnh đạo UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành và chính quyền 95 xã, phường tăng cường kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi chăn nuôi – giết mổ – lưu thông. Yêu cầu đặt ra là phải xây dựng các vùng an toàn dịch bệnh, kiên quyết dừng hoạt động đối với các điểm trung chuyển, cơ sở nuôi vỗ béo không bảo đảm vệ sinh môi trường. Đặc biệt, lực lượng chức năng sẽ tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm và công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng các trường hợp vi phạm về chất cấm, lợn không rõ nguồn gốc nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
Lời kết
Thị trường chăn nuôi những tháng cuối năm đang vận động trong sự giằng co giữa cơ hội và thách thức. Tín hiệu tăng giá lợn hơi tại một số vùng miền là đốm sáng ghi nhận sự phục hồi của sức mua, nhưng chừng đó chưa đủ để tạo nên dư địa an toàn cho người chăn nuôi mạnh dạn mở rộng sản xuất. Khi mà chi phí thức ăn vẫn duy trì ở mức cao và nguy cơ dịch bệnh vẫn chực chờ, sự thận trọng của người nuôi là điều dễ hiểu.
Để ngành chăn nuôi phát triển bền vững và người dân yên tâm gắn bó với chuồng trại, bên cạnh sự chủ động phòng dịch của từng hộ gia đình, rất cần những giải pháp căn cơ, dài hạn từ cơ quan quản lý trong việc bình ổn giá vật tư đầu vào, kiểm soát chuỗi cung ứng và tổ chức liên kết tiêu thụ sản phẩm minh bạch. Chỉ khi những nút thắt ấy được tháo gỡ, người chăn nuôi mới có thể trút bỏ bớt những thấp thỏm, lo âu mỗi độ Tết đến, Xuân về.
