Sức ép "gọng kìm" và nguy cơ dư cung
Theo báo cáo chuyên ngành, trong 7 tháng năm 2026, tổng sản lượng con giống gia cầm 1 ngày tuổi (DOC) cung ứng ra thị trường ước đạt từ 532,5 đến 570,2 triệu con. Mặc dù con số này đáp ứng tốt nhu cầu mở rộng tổng đàn chung, nhưng từ quý II/2026, dấu hiệu dư cung cục bộ đã bắt đầu xuất hiện. Bức tranh thị trường gia cầm thương phẩm diễn biến phức tạp, khiến hiệu quả kinh doanh của các đơn vị sản xuất con giống bị suy giảm nghiêm trọng.
Đáng chú ý, nguồn cung gia cầm 6 tháng đầu năm đã tăng khoảng 3,8% và dự báo cả năm 2026 sẽ vượt mức 4%. Sức ép này càng gia tăng khi từ đầu năm đến nay, giá thức ăn chăn nuôi đã trải qua khoảng 5 đợt điều chỉnh tăng, đặt chi phí đầu vào của trang trại trước áp lực cực lớn. Trong bối cảnh sức mua suy giảm, khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vẫn tiếp tục mở rộng quy mô tổng đàn và sản lượng. Sự xáo trộn này buộc các doanh nghiệp trong nước phải đối mặt với nguy cơ mất thị phần nếu không chủ động cân đối lại quy mô.
Thị trường giống hiện chịu tác động gọng kìm từ bốn yếu tố: sức mua suy giảm, giá gia cầm thương phẩm bấp bấp bấp bấp bấp bấp, chi phí đầu vào tăng cao và nguy cơ dịch bệnh rình rập. Doanh nghiệp giống phải gánh chi phí duy trì đàn bố mẹ rất lớn, nhưng đầu ra của con giống thương phẩm lại bất ổn, khiến công tác quy hoạch sản xuất và dòng tiền đầu tư gặp bế tắc.
Triết lý "Kiềng ba chân" và tính cấp thiết của liên kết chuỗi
Theo ông Nguyễn Thanh Sơn - Chủ tịch Hiệp hội Gia cầm Việt Nam, hiệu quả kinh doanh của ngành giống không thể đứng độc lập mà được quyết định bởi hệ sinh thái “ba chân kiềng” liên hoàn: Giống – Thức ăn – Thuốc thú y.
Hiện nay, sự đứt gãy hoặc hợp tác rời rạc giữa ba khâu này đang bào mòn sức khỏe tài chính của toàn ngành. Khối doanh nghiệp giống phải "gồng gánh" chi phí duy trì đàn bố mẹ; doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi bị thụ động trước biến động giá nguyên liệu nhập khẩu trên thị trường thế giới; trong khi doanh nghiệp thú y chịu sức ép chi phí nguyên liệu gia tăng và rủi ro dịch bệnh hiện hữu.
Để giải bài toán chi phí, giải pháp cốt lõi không nằm ở việc cắt giảm riêng lẻ tại khâu sản xuất DOC, mà phải thiết lập lại quan hệ hợp tác chuỗi. VIPA khuyến nghị các doanh nghiệp thức ăn và thuốc thú y trong Hiệp hội cần nghiên cứu chính sách chiết khấu, thương mại ưu đãi dành riêng cho các trang trại vệ tinh và hệ thống liên kết của doanh nghiệp giống. Khi chi phí đầu vào giảm, doanh nghiệp giống sẽ có dư địa hạ giá thành con giống, kích thích người dân tái đàn an toàn và giữ vững thị phần nội địa.
Song song với liên kết thương mại, bài toán tối ưu hóa quản trị nội bộ, tinh gọn bộ máy và chuyển đổi số dữ liệu chăn nuôi là yêu cầu bắt buộc. Các cơ sở sản xuất giống cần chủ động đồng bộ dữ liệu về quy mô đàn bố mẹ và năng lực cung ứng nhằm minh bạch hóa thông tin, hạn chế tình trạng "khủng hoảng thừa" và cạnh tranh phá giá tự sát.
Siết chặt quản lý thị trường, chặn đứng con giống "chui"
Hiện nay, tình trạng giống gia cầm không rõ nguồn gốc, giống kém chất lượng và nhập lậu vẫn lưu thông trôi nổi. Hành vi này không chỉ đẩy người chăn nuôi vào rủi ro dịch bệnh mà còn tạo ra sự cạnh tranh bất bình đẳng, làm tổn hại nghiêm trọng đến các doanh nghiệp đầu tư bài bản cho công tác chọn giống và an toàn sinh học.
Do vậy, việc minh bạch hóa thông tin lưu thông không chỉ dừng lại ở mệnh lệnh hành chính mà cần được áp dụng bằng các giải pháp công nghệ số. Hệ thống dữ liệu truy xuất đồng bộ sẽ giúp cơ quan quản lý khoanh vùng nhanh chóng khi có sự cố dịch bệnh, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người chăn nuôi và nhà sản xuất uy tín.
4. Kịch bản vận hành 2027 và hoàn thiện hành lang pháp lý
Dự báo giai đoạn 2026 - 2027, thị trường tiếp tục diễn biến khó lường. Ngành gia cầm đã chủ động xây dựng hai kịch bản tăng trưởng chính để ứng phó:
Kịch bản cơ sở: Duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định ở mức 3 – 3,5%/năm, tập trung củng cố thị trường nội địa và tối ưu hóa chi phí.
Kịch bản đột phá: Đẩy mạnh nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường ngách và tìm kiếm cơ hội xuất khẩu chính ngạch đối với sản phẩm gia cầm và con giống.
Bên cạnh đó, các kịch bản phòng vệ cũng được chuẩn bị sẵn sàng cho trường hợp giá nguyên liệu thức ăn thế giới tiếp tục tăng cao, sức mua trong nước suy giảm hoặc dịch bệnh bùng phát phức tạp.
Những thách thức của giai đoạn 2026 - 2027 đòi hỏi ngành giống gia cầm phải từ bỏ tư duy sản xuất nhỏ lẻ, tự phát. Việc chủ động bắt tay giữa "ba nhà" (Giống - Thức ăn - Thú y), kết hợp với sự kiểm soát chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước và một hành lang pháp lý chuẩn mực, chính là con đường duy nhất để nâng cao sức cạnh tranh, đưa ngành gia cầm Việt Nam phát triển ổn định và bền vững.
