.jpg)
Sau hơn hai thập kỷ liên tục mở rộng và tăng trưởng, ngành chăn nuôi Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng ghi nhận, khẳng định vị thế một trung tâm sản xuất thực phẩm quy mô lớn trong khu vực cũng như trên bản đồ nông nghiệp thế giới. Với tổng đàn lợn đứng thứ 5 về số lượng và thứ 6 về sản lượng toàn cầu, đàn thủy cầm giữ vị trí thứ 2 thế giới, cùng ngành công nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi và chế biến sữa thuộc nhóm dẫn đầu khối ASEAN, chăn nuôi đã và đang trở thành trụ cột vững chắc, đóng góp gần 27% vào tổng giá trị sản lượng của toàn ngành nông nghiệp nước nhà.
Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng về quy mô, ngành chăn nuôi đang đứng trước bài toán lớn về nâng cao sức cạnh tranh và yêu cầu phát triển chiều sâu. Bước sang giai đoạn phát triển mới, thước đo thành công không còn dừng lại ở sản lượng hay quy mô đầu gia súc đơn thuần. Áp lực cạnh tranh khốc liệt từ thực phẩm nhập khẩu, biến động giá nguyên liệu đầu vào cùng yêu cầu "xanh hóa" toàn cầu đang buộc ngành phải chuyển dịch sang mô hình phát triển hiệu quả, hiện đại và bền vững hơn.
Ngành chăn nuôi Việt Nam đứng trước nhiều thách thức trong kỷ nguyên mới, đòi hỏi sự phát triển bền vững.
Những năm gần đây, thị trường chứng kiến sức ép gia tăng mạnh mẽ đối với các doanh nghiệp và người chăn nuôi nội địa. Nhập khẩu thịt các loại đang duy trì tốc độ tăng trưởng trung bình từ 15% đến 20% mỗi năm. Đây là mức tăng đáng chú ý khi đặt bên cạnh tốc độ tăng trưởng dân số khoảng 1%/năm, tăng trưởng kinh tế ở mức 6 - 7%/năm và tốc độ mở rộng của sản xuất chăn nuôi trong nước vốn thấp hơn khá nhiều. Khoảng cách này phản ánh bức tranh cạnh tranh gay gắt, khi các sản phẩm nhập khẩu liên tục chiếm lĩnh thị phần ngay trên sân nhà.
Cùng với đó, bài toán giá thức ăn chăn nuôi và sự phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu vẫn là "điểm nghẽn" kéo dài. Chi phí đầu vào tăng cao làm thu hẹp biên lợi nhuận, khiến các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ – mắt xích dễ tổn thương nhất gặp nhiều khó khăn. Trong cuộc đua cạnh tranh giữa doanh nghiệp nội địa, các tập đoàn FDI tiềm lực mạnh và hàng nhập khẩu giá rẻ, những phương thức sản xuất truyền thống dựa vào gia tăng số lượng đơn thuần không còn mang lại ưu thế.
Mặc dù vậy, thu hẹp quy mô chăn nuôi không phải là lựa chọn phù hợp đối với Việt Nam. Khi dân số và nền kinh tế tiếp tục tăng trưởng, nhu cầu về thực phẩm chất lượng và an ninh dinh dưỡng gia tăng là tất yếu. Quan trọng hơn, chăn nuôi không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn là sinh kế gắn liền với đời sống của hàng triệu hộ nông dân, là mảnh ghép không thể thiếu trong hệ sinh thái nông nghiệp. Vấn đề cốt lõi hiện nay là tìm kiếm lời giải để ngành tiếp tục tiến bước nhưng theo hướng tối ưu hóa chi phí, hiện đại và bền vững.
Bốn trụ cột định hình nền chăn nuôi hiện đại
Đứng trước đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, việc định hình lại mô hình chăn nuôi đòi hỏi một tư duy toàn diện và căn cơ. Mô hình phát triển giai đoạn mới cần được xây dựng vững chắc trên bốn trụ cột chiến lược: Kinh tế, Môi trường, Xã hội và Sức khỏe - Phúc lợi động vật.
Hiệu quả kinh tế là điều kiện tiên quyết: Ngành chăn nuôi chỉ có thể phát triển ổn định khi người sản xuất có thu nhập và doanh nghiệp duy trì được lợi nhuận. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế không thể đánh đổi bằng việc khai thác cạn kiệt tài nguyên hay gây mất cân bằng sinh thái. Việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, nâng cao năng suất sinh học, tối ưu hóa chi phí và sử dụng hiệu quả nguồn lực sẽ là chìa khóa để tạo nên năng lực cạnh tranh thực chất.
Bền vững về môi trường là yêu cầu bắt buộc: Chăn nuôi hiện ước tính gây ra khoảng 13% đến 18% tổng lượng phát thải khí nhà kính. Thực hiện cam kết tại COP26 về mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, ngành chăn nuôi không thể đứng ngoài lề quá trình giảm phát thải. Chuyển đổi công nghệ, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, kiểm soát chất thải và giảm phát thải trong toàn bộ chuỗi sản xuất sẽ là tiêu chuẩn đo lường sự phát triển hiện đại.
Bền vững về xã hội bảo đảm sự phát triển hài hòa: Một ngành chăn nuôi mạnh không chỉ thể hiện qua các con số tăng trưởng mà còn phải bảo đảm sinh kế bền vững cho người chăn nuôi và an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng. Quá trình tái cơ cấu cần chú trọng giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và bảo đảm an sinh. Người nông dân hộ gia đình cần được kết nối vào chuỗi giá trị, tiếp cận với công nghệ và kỹ thuật mới để không bị bỏ lại phía sau.
Sức khỏe và phúc lợi động vật là xu hướng toàn cầu: Việc đối xử nhân đạo với vật nuôi, tạo môi trường sống an toàn, giảm thiểu căng thẳng và bệnh tật không còn dừng lại ở khuyến nghị hay giá trị văn hóa đơn thuần mà đang từng bước được luật hóa. Đảm bảo phúc lợi động vật cũng chính là nền tảng để nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí thú y và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.
Gắn kết chuỗi liên kết – Động lực cho tương lai
Bốn trụ cột nêu trên kết hợp chặt chẽ tạo thành một hệ sinh thái phát triển thống nhất. Để các mục tiêu chính sách và mô hình chăn nuôi xanh đi vào thực tiễn cuộc sống, việc xây dựng và củng cố mối liên kết giữa nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp và người chăn nuôi giữ vai trò then chốt.
Sự gắn kết này giúp rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng, đưa nhanh các tiến bộ kỹ thuật từ phòng thí nghiệm ra từng trang trại và cơ sở sản xuất. Các nghiên cứu về dinh dưỡng, chọn tạo giống, xử lý môi trường hay vắc-xin cần sớm được chuyển giao để trực tiếp hạ giá thành và nâng cao chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp đóng vai trò hạt nhân trong việc định hướng thị trường, đầu tư chế biến sâu và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.
Hướng tới mục tiêu bứt phá và mở rộng thị trường xuất khẩu, ngành chăn nuôi Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tự làm mới mình. Chuyển đổi từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị, lấy công nghệ, môi trường và an toàn sinh học làm động lực trung tâm sẽ là con đường tất yếu để chăn nuôi Việt Nam khẳng định vị thế, nâng cao sức cạnh tranh và phát triển vững chắc trong kỷ nguyên mới.
