.jpg)
Chăn nuôi từ lâu đã trở thành trụ cột quan trọng giúp nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp và cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, khi những gian chuồng gia súc, gia cầm vẫn nằm xen kẽ ngay trong lòng các khu dân cư đông đúc, bài toán ô nhiễm môi trường, mỹ quan đô thị và nguy cơ bùng phát dịch bệnh lại trở nên nhức nhối hơn bao giờ hết. Đã đến lúc thành phố Bắc Ninh cần những bước đi mang tính đột phá, xây dựng lộ trình di dời phù hợp để trả lại không gian sống xanh, sạch, an toàn cho cộng đồng.
Trang trại chăn nuôi của gia đình ông Trần Văn Long ở thôn Khánh Sơn, xã Ngọc Thiện. Ảnh: KT.
Nhiều năm qua, bức tranh nông thôn và đô thị hóa tại thành phố Bắc Ninh luôn tồn tại một thực tế đầy trăn trở: chuồng trại chăn nuôi nằm sát vách nhà ở. Dù mang lại nguồn thu nhập chính cho không ít gia đình, sự tồn tại của các cơ sở chăn nuôi trong khu dân cư lại vô hình trung tạo ra áp lực lớn lên môi trường sống xung quanh.
Nói về câu chuyện này, anh Nguyễn Văn Hùng ở tổ dân phố Cầu Đào, phường Nhân Thắng vẫn còn nhớ như in những ngày tháng cũ. Trước năm 2024, tận dụng mảnh vườn của gia đình, anh duy trì nuôi 2-3 con lợn và khoảng 150 con gà mỗi lứa. Mỗi năm hai lứa xuất bán mang về doanh thu ngót ngét 100 triệu đồng. Số tiền ấy là nguồn sống của cả gia đình, nhưng cũng là khởi nguồn cho những thở dài ngán ngẩm của xóm giềng."Bao năm nay gia đình tôi vẫn sống nhờ chăn nuôi. Mặc dù ngày nào cũng dọn dẹp, xịt rửa cẩn thận, nhưng cứ hễ nắng lên hay gió đổi chiều là mùi hôi lại nồng nặc. Sau khi được chính quyền tuyên truyền, giải thích rõ những tác hại đối với sức khỏe cộng đồng và mỹ quan làng xóm, tôi nhận ra mình không thể vì cái lợi nhỏ của gia đình mà ảnh hưởng đến cả ngõ xóm. Tôi quyết định dừng hẳn việc chăn nuôi," anh Hùng bộc bạch.
Sự tự nguyện từ bỏ một nguồn thu quen thuộc để giữ gìn không khí trong lành cho làng xóm như anh Hùng là minh chứng cho thấy: khi lòng dân đã thuận, những nếp nghĩ cũ hoàn toàn có thể thay đổi.
Ứng dụng công nghệ chuồng kín trong nuôi gà, nhằm hạn chế gây ô nhiễm môi trường.
Quả ngọt từ những bước di dời “xanh”
Không chỉ dừng lại ở việc chấm dứt chăn nuôi nhỏ lẻ, hành trình đưa chuồng trại ra xa khu dân cư còn mở ra những tư duy sản xuất mới – chuyên nghiệp hơn, an toàn hơn và hiệu quả hơn. Trang trại của gia đình ông Nguyễn Văn Công ở tổ dân phố Đồng Chuế, phường Nhân Hòa là một câu chuyện thành công tiêu biểu cho bước chuyển mình ấy.
Trước đây, gia đình ông Công thường xuyên nuôi từ 30 đến 40 con lợn ngay trên diện tích đất ở nằm giữa vùng dân cư đông đúc. Dù luôn tay thu dọn chất thải, mùi hôi và chất thải chăn nuôi vẫn ảnh hưởng trực tiếp đến không khí xung quanh. Đáng nói hơn, không gian chật hẹp, thiếu khoảng cách cách ly khiến đàn lợn của ông liên tục bị dịch bệnh bủa vây, hiệu quả kinh tế trồi sụt thất thường.
Quyết tâm bứt phá, năm 2001, ông Công tiên phong di dời toàn bộ cơ sở chăn nuôi ra khu vực chuyển đổi ruộng trũng sang nuôi trồng thủy sản kết hợp chăn nuôi của địa phương, nằm cách xa khu dân cư sinh sống khoảng 1 km. Trang trại rộng 500 m2 nằm biệt lập, kết hợp nghiêm ngặt quy trình chăn nuôi an toàn sinh học đã trở thành "lá chắn" vững chắc bảo vệ đàn vật nuôi của ông suốt nhiều năm qua. Giữa những đợt bão dịch càn quét qua địa phương, trang trại của ông Công vẫn bình an vô sự, mang lại nguồn thu nhập ổn định và bền vững.
Cũng lựa chọn con đường chăn nuôi an toàn, cơ sở của ông Ngô Xuân Lương tại thôn Ngọc Châu (xã Ngọc Thiện) dù được xây dựng từ năm 2013 trên diện tích 1.500 m2 và chỉ cách khu dân cư 150 m, nhưng lại ghi điểm nhờ tư duy quản trị môi trường vượt trội. Bằng việc duy trì nghiêm ngặt quy trình khép kín "cùng vào - cùng ra", kết hợp đệm lót sinh học và phun tiêu độc khử trùng thường xuyên bằng vôi bột, cơ sở của ông không chỉ triệt tiêu mùi hôi mà còn tạo ra vùng đệm sinh học an toàn tuyệt đối trước mọi nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh.
Những mô hình thành công ấy đã chứng minh một thực tế rõ ràng: Di dời chuồng trại ra khỏi khu dân cư không phải là "ngáng đường" người chăn nuôi, mà chính là trao cho họ một cơ hội mới để nâng tầm sản xuất, kinh doanh bền vững và văn minh hơn.
Trang trại chăn nuôi bò của hộ gia đình ông Nguyễn Trọng Chung, xã Phật Tích. Ảnh: KT.
Nhìn vào bức tranh tổng thể, áp lực dịch chuyển ngành chăn nuôi tại thành phố Bắc Ninh hiện nay là rất lớn. Kết quả rà soát từ các địa phương cho thấy, toàn thành phố hiện có đến 171.626 cơ sở chăn nuôi. Trong đó, chăn nuôi nông hộ chiếm tuyệt đối với 168.520 cơ sở, cùng 2.287 trang trại quy mô nhỏ, 724 trang trại quy mô vừa và 95 trang trại quy mô lớn. Tổng đàn vật nuôi luôn duy trì thường xuyên ở mức khổng lồ: khoảng 1,18 triệu con lợn, 27,4 triệu con gia cầm và hơn 154 nghìn con gia súc.
Chia sẻ về thực trạng này, ông Lương Đức Kiên, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: "Hiện có tới 95-96% cơ sở chăn nuôi nằm xen kẽ trong các khu dân cư. Phần lớn các cơ sở này hoạt động tự phát, không ổn định nên rất khó áp dụng các quy trình kỹ thuật tiên tiến. Điều này không chỉ gây ô nhiễm môi trường, làm suy giảm mỹ quan đô thị mà còn tiềm ẩn rủi ro rất cao về bùng phát dịch bệnh lây lan sang người. Nhằm cụ thể hóa Luật Chăn nuôi và hướng tới mục tiêu phát triển đô thị bền vững, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tích cực tham mưu HĐND thành phố xây dựng dự thảo Nghị quyết về lộ trình cấm chăn nuôi trong khu dân cư."
Theo dự thảo, các khu vực cấm chăn nuôi sẽ được xác định cụ thể, tập trung vào các khu dân cư hiện hữu, đô thị, khu nhà ở dự án và các khu chức năng đặc thù. Dự kiến có khoảng 150/1.385 thôn, tổ dân phố nằm trong danh mục không được phép phát triển chăn nuôi. Điều này đồng nghĩa với việc sẽ có khoảng 4.545 cơ sở chăn nuôi (chiếm 2,65% tổng số cơ sở toàn thành phố) thuộc diện phải di dời hoặc chấm dứt hoạt động.
Hiểu rõ những khó khăn, xáo trộn của bà con khi phải thay đổi phương thức sinh kế gắn bó lâu đời, chính quyền thành phố không đứng ngoài cuộc mà đồng hành bằng những chính sách hỗ trợ thiết thực: Hỗ trợ 50% chi phí mua sắm thiết bị công trình và công nghệ chăn nuôi theo diện tích chuồng trại hiện có tại địa điểm mới, với mức hỗ trợ tối đa lên tới 5 tỷ đồng/cơ sở.
Hỗ trợ 50% chi phí di chuyển đàn vật nuôi đến vị trí mới phù hợp, mức hỗ trợ tối đa không quá 300 triệu đồng/cơ sở.
Hỗ trợ 100% chi phí đào tạo, tập huấn nghề cho những hộ dân quyết định dừng chăn nuôi để chuyển sang làm nghề khác, với mức chi trả tối đa tương đương 3 tháng lương cơ bản/người.
Di dời hay dừng hoạt động các cơ sở chăn nuôi nhỏ lẻ trong khu dân cư là một hành trình dài đòi hỏi sự kiên trì, đồng bộ và thấu hiểu. Bằng một lộ trình khoa học, không tạo ra khoảng trống đứt gãy kinh tế, cùng sự đồng lòng từ phía người dân, thành phố Bắc Ninh đang từng bước tháo gỡ "nút thắt" môi trường. Đây không chỉ là bước đi chiến lược để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngăn ngừa dịch bệnh, mà còn là nền móng vững chắc dựng xây một đô thị Bắc Ninh văn minh, hiện đại, xanh - sạch - đẹp và phát triển bền vững trong tương lai.
