Trước những làn sóng dịch bệnh chực chờ bùng phát và áp lực biến động thị trường, ngành chăn nuôi đại gia súc trên khắp cả nước đang chứng kiến một cuộc chuyển mình lặng lẽ nhưng vô cùng mạnh mẽ. Từ những nông hộ nhỏ lẻ đến các hợp tác xã quy mô lớn, làn sóng chuyển đổi sang mô hình chăn nuôi an toàn sinh học gắn với kinh tế tuần hoàn không chỉ kiến tạo "lá chắn" bảo vệ đàn vật nuôi mà còn mở ra con đường làm giàu bền vững cho nông dân.
Đàn bò được nuôi thả tự do trong khu chuồng có mái che tại HTX Nông nghiệp Mỹ Chánh, xã Mỹ Chánh Hòa, tỉnh Vĩnh Long.
Tìm về thôn Soi Thành, xã Phù Lưu (tỉnh Tuyên Quang) những ngày này, người ta dễ dàng cảm nhận được không khí làm ăn tất bật nhưng rất mực ngăn nắp của gia đình ông Đỗ Bình Tĩnh. Là người gắn bó hàng chục năm với nghề nuôi trâu, bò sinh sản và vỗ béo, ông Tĩnh thừa hiểu cái giá phải trả nếu lơ là công tác phòng dịch. Mỗi năm xuất bán ra thị trường khoảng 40 con trâu, bò thương phẩm, một con số không nhỏ đối với quy mô hộ gia đình – bí quyết sống còn của ông chính là chủ động bắt tay với cán bộ chuyên môn địa phương.
Không chăn nuôi theo thói quen dựa vào may rủi, ông Tĩnh kiên trì áp dụng các kỹ thuật trồng cỏ chuyên dụng, ủ chua thức ăn và tuân thủ nghiêm ngặt lịch tiêm phòng. Nhờ được tập huấn bài bản từ lực lượng khuyến nông, ông dũng cảm thử nghiệm phương pháp thụ tinh nhân tạo giống bò 3B. Kết quả ngoài mong đợi: đàn bò lai sinh ra lớn nhanh như thổi, khung xương cao lớn, thể trạng khỏe mạnh và kháng bệnh vượt trội.
Từ thành công của bản thân, ông Tĩnh đang nuôi dưỡng dự định mở rộng quy mô chuồng trại, đồng thời liên kết với các hộ dân trong thôn để nhân rộng mô hình chăn nuôi an toàn sinh học. Hiện nay, xã Phù Lưu đã hình thành khoảng 10 cơ sở chăn nuôi quy mô lớn theo hướng sạch. Điểm sáng ở đây là các hộ đã chủ động tìm đầu ra, bắt tay chặt chẽ với thương lái và các hợp tác xã (HTX) trong lẫn ngoài tỉnh, xóa bỏ hoàn toàn cảnh "được mùa mất giá".
Chăn nuôi trâu, bò quy mô lớn theo hướng an toàn sinh học giúp nhiều hộ nông dân ở xã Phù Lưu, tỉnh Tuyên Quang có nguồn thu nhập ổn định.
Sức lan tỏa của chăn nuôi an toàn sinh học không chỉ dừng lại ở phạm vi nông hộ mà đang trở thành "kim chỉ nam" cho các HTX chuyên nghiệp, nơi tư duy sản xuất tập trung và kiểm soát chất lượng được đặt lên hàng đầu.
Tại Thái Nguyên, HTX Chăn nuôi Giàng Tiến (xã Nghiên Loan) nổi lên như một điểm sáng về quản lý đại gia súc với quy mô thường xuyên từ 300 đến 400 con trâu, bò vỗ béo. Ông Giàng Văn Tiến, Giám đốc HTX, chia sẻ một nguyên tắc nằm lòng: kiểm soát chặt chẽ từ khâu nhập đàn cho đến khi vào khu giết mổ khép kín.
Ngay khi trâu, bò được đưa về chuồng, HTX phối hợp ngay với Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp địa phương tiêm bắt buộc bộ ba vắc-xin gồm: Lở mồm long móng, Tụ huyết trùng và Viêm da nổi cục. Lịch tiêm phòng được thực hiện chuẩn xác từng ngày, kết hợp cùng hoạt động phun khử trùng định kỳ, tạo nên một bức tường chắn sóng ngăn chặn mọi mầm bệnh xâm nhập.
Đi ngược về phía Nam, đến với HTX Nông nghiệp Mỹ Chánh (xã Mỹ Chánh Hòa, tỉnh Vĩnh Long), người ta không khỏi ngạc nhiên trước hệ thống chuồng trại nuôi khoảng 700 con bò nhưng không khí vẫn vô cùng thoáng đãng, chuồng trại sạch sẽ và hầu như không có mùi hôi.
Ông Trà Tấn Thanh, Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Giám đốc HTX, cho biết tiêu độc khử trùng được duy trì 2–3 lần mỗi tuần. Thay vì cột dây cố định từng con theo lối nuôi truyền thống, HTX mạnh dạn áp dụng mô hình nuôi thả tự do trong chuồng có mái che. Phương thức này giúp bò giảm bớt gò bó, tăng cường vận động và nâng cao sức đề kháng. Dĩ nhiên, việc bố trí mật độ, thiết kế máng ăn và theo dõi sức khỏe từng cá thể đòi hỏi sự tỉ mỉ tối đa để tránh tình trạng cạnh tranh thức ăn hay lây nhiễm chéo.
Một trong những "chìa khóa" giúp HTX Mỹ Chánh trụ vững và phát triển mạnh mẽ chính là bài toán kinh tế tuần hoàn. Để giảm áp lực chi phí đầu vào, HTX tận dụng tối đa các nguồn phụ phẩm nông nghiệp sẵn có tại địa phương như rơm rạ, cây bắp ủ chua và phụ phẩm chế biến nông sản để phối trộn khẩu phần.
Trung bình mỗi ngày, một cá thể bò chỉ tiêu thụ khoảng 2 kg thức ăn tinh (chia làm hai bữa sáng – chiều), phần còn lại là thức ăn thô xanh và ủ chua được điều chỉnh linh hoạt theo thể trạng. Việc biến phụ phẩm bỏ đi thành nguồn dinh dưỡng giá trị cao không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí chăn nuôi mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, triệt tiêu lãng phí trong sản xuất nông nghiệp.
Bên cạnh chăn nuôi thương phẩm, HTX Mỹ Chánh còn chủ động phát triển đàn bò giống chất lượng cao như Laisind, Brahman, Red Angus, 3B và Charolais. HTX không chỉ bán con giống mà còn đồng hành cùng người mua: tiêm phòng đầy đủ, kiểm tra sức khỏe trước khi xuất bán và cử kỹ thuật viên hỗ trợ tận hộ trong ít nhất 2 tuần đầu để vật nuôi thích nghi với môi trường mới.
Từ thực tế nhiều năm lăn lộn với nghề, ông Trà Tấn Thanh chia sẻ: Chọn giống bò phải căn cứ vào điều kiện thổ dưỡng và khả năng chăm sóc của từng vùng. Đặc biệt, đối với những vùng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi hạn hán và xâm nhập mặn ven biển ĐBSCL, giống bò Laisind vẫn là sự lựa chọn ưu việt nhất nhờ khả năng thích nghi dẻo dai, tận dụng tốt nguồn thức ăn tại chỗ và phù hợp với túi tiền của đa số hộ dân.
Hành trình xanh hướng tới tương lai bền vững
Có thể thấy, mô hình "Từ trang trại đến bàn ăn" đang từng bước định hình lại bức tranh chăn nuôi Việt Nam. Việc tổ chức sản xuất khép kín, kiểm soát dịch bệnh nghiêm ngặt, nói không với chất cấm và kháng sinh bừa bãi đã tạo ra những sản phẩm an toàn, có khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng, nâng cao uy tín thương hiệu trên thị trường.
Theo bà Huỳnh Kim Định, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, trong bối cảnh ngành chăn nuôi đối mặt với hàng loạt thách thức từ biến đổi khí hậu đến biến động giá cả, việc phát triển các mô hình chăn nuôi an toàn sinh học gắn với kinh tế tuần hoàn chính là con đường sống còn. Việc chủ động phòng bệnh, quản lý tốt môi trường và hạn chế lạm dụng kháng sinh không chỉ nâng cao chất lượng nông sản mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Có thể thấy, từ Tuyên Quang, Thái Nguyên ở dải đất phía Bắc cho đến Vĩnh Long nơi miền Tây sông nước, những mô hình chăn nuôi an toàn sinh học thành công đã minh chứng cho một thực tế: Khi người nông dân thay đổi tư duy, biết làm chủ khoa học kỹ thuật và chủ động liên kết sản xuất – tiêu thụ, họ hoàn toàn có thể làm chủ vận mệnh trên chính mảnh đất quê hương.
Với sự đồng hành sát sao của chính quyền, sự hỗ trợ từ các doanh nghiệp và tâm thế chủ động của người dân, ngành chăn nuôi Việt Nam đang vững bước trên con đường hiện đại hóa, gia tăng giá trị và sẵn sàng chinh phục những thị trường khắt khe nhất.
