Tạp chí điện tử Thức ăn chăn nuôi Việt Nam

Hà Nội 22°C /57%

Tạp chí điện tử Thức ăn chăn nuôi Việt Nam
17/11/2026 15:26 (GMT +7)

Thúc đẩy giải pháp sinh học thay thế kháng sinh trong chăn nuôi

TACN - Dừng kháng sinh phòng bệnh từ năm 2026 đòi hỏi giải pháp sinh học thay thế an toàn, giá hợp lý và cơ chế tháo gỡ vướng mắc thủ tục để sớm đến chuồng trại.

Từ đầu năm 2026, quy định dừng sử dụng kháng sinh trong thức ăn chăn nuôi với mục đích phòng bệnh chính thức đặt toàn ngành trước một cuộc chuyển đổi mang tính bắt buộc. Để người nông dân không đơn độc giữa áp lực dịch bệnh và chi phí đầu vào, việc phát triển các giải pháp sinh học thay thế an toàn, giá thành hợp lý đang trở thành hướng đi sống còn. Tuy nhiên, để những thành tựu từ phòng thí nghiệm thực sự chạm tới chuồng trại, ngành chăn nuôi rất cần một cơ chế thông thoáng hơn trong khâu thẩm định, khảo nghiệm và chuyển giao công nghệ.

Giảm sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi không còn là khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc.

Mới đây, tại hội thảo chuyên đề lĩnh vực chăn nuôi, thú y trong khuôn khổ Hội nghị phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía Nam tổ chức tại thành phố Cần Thơ (ngày 2/11), câu chuyện tìm "lời giải" thay thế kháng sinh đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới chuyên môn và cộng đồng doanh nghiệp. Chia sẻ tại diễn đàn, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần sản xuất kinh doanh vật tư và thuốc thú y Vemedim Lê Quốc Túy khẳng định, giảm sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi không còn dừng lại ở mức độ khuyến khích như trước đây mà đã trở thành mệnh lệnh bắt buộc từ thực tiễn thị trường lẫn hành lang pháp lý.

Theo phân tích của đại diện Vemedim, lộ trình chấm dứt hoàn toàn việc trộn kháng sinh phòng bệnh vào thức ăn chăn nuôi từ đầu năm 2026 đã tạo ra khoảng trống lớn về công cụ bảo vệ sức khỏe vật nuôi. Người chăn nuôi đang rất "khát" những dòng sản phẩm thay thế hội tụ đủ ba yếu tố: an toàn sinh học, hiệu quả phòng bệnh rõ rệt và chi phí phù hợp với khả năng chi trả của đại đa số trang trại trong nước. Muốn làm chủ cuộc chơi này và giảm phụ thuộc vào nguồn hàng nhập khẩu đắt đỏ, doanh nghiệp nội địa bắt buộc phải đi bằng "đôi chân" của khoa học công nghệ.

Là đơn vị có bề dày hơn 30 năm nghiên cứu và sản xuất thuốc thú y, chế phẩm sinh học phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu, Vemedim đã lựa chọn chiến lược bắt tay chặt chẽ với các viện nghiên cứu, trường đại học hàng đầu để rút ngắn thời gian làm chủ công nghệ lõi. Cụ thể, trong chương trình hợp tác với Trường Nông nghiệp (Đại học Cần Thơ), doanh nghiệp tập trung nghiên cứu sâu các dòng chế phẩm sinh học và kháng thể đặc hiệu nhằm cân bằng hệ vi sinh đường ruột, nâng cao sức đề kháng tự nhiên cho vật nuôi. Song song đó, sự kết nối với Đại học Phenikaa (Hà Nội) đã mở ra hướng chuyển giao các chủng lợi khuẩn (probiotic) có khả năng đối kháng trực tiếp với vi khuẩn gây bệnh, tạo lá chắn sinh học vững chắc ngay từ giai đoạn nuôi úm.

Đáng chú ý nhất là bước tiến trong việc tiếp nhận công nghệ sản xuất Interferon alpha tái tổ hợp từ Trung tâm Công nghệ sinh học TP. Hồ Chí Minh. Ngay từ năm 2022, Vemedim đã mạnh dạn đầu tư phân xưởng hiện đại với hệ thống lên men tự điều khiển, lọc tiếp tuyến, ly tâm lạnh, tủ âm sâu và đông khô để hiện thực hóa quy trình sản xuất chế phẩm tăng cường miễn dịch, hỗ trợ phòng ngừa các bệnh nguy hiểm do virus gây ra trên đàn lợn.

Thế nhưng, hành trình đưa một sản phẩm công nghệ cao từ dây chuyền sản xuất thử nghiệm ra thị trường thực tế lại đang vấp phải những "rào cản" không nhỏ về mặt thủ tục hành chính. Câu chuyện của sản phẩm Interferon alpha do chính Vemedim chia sẻ là một lát cắt điển hình cho độ trễ giữa nghiên cứu và ứng dụng. Ngay sau khi nhận chuyển giao công nghệ vào năm 2022, doanh nghiệp đã khẩn trương nộp hồ sơ đăng ký lưu hành. Tuy nhiên, quá trình này bị đình trệ do thời điểm đó nước ta chưa ban hành phương pháp kiểm nghiệm chuẩn cho hoạt chất mới này.

Không ngồi chờ cơ chế, năm 2023, dưới sự hướng dẫn của cơ quan chuyên môn thú y, doanh nghiệp đã chủ động phối hợp cùng Trung tâm Kiểm nghiệm thuốc thú y Trung ương I xây dựng phương pháp kiểm nghiệm, đồng thời nhập khẩu bộ kit ELISA định lượng chuyên dụng từ Hoa Kỳ. Đến năm 2025, kết quả kiểm nghiệm cả 3 lô sản xuất thử nghiệm đều đạt chuẩn tuyệt đối về độ vô trùng, tính an toàn và hiệu lực trên đàn lợn. Dẫu chất lượng đã được khẳng định trong phòng thí nghiệm, sản phẩm vẫn chưa thể đến tay người chăn nuôi vì phải tiếp tục bước vào quy trình khảo nghiệm hiệu quả thực địa.

Dưới góc độ quản lý chất lượng, việc khảo nghiệm thực địa là bước đi cần thiết và chính đáng nhằm bảo vệ quyền lợi, tài sản của người nông dân trước khi thương mại hóa đại trà. Tuy nhiên, theo tính toán của doanh nghiệp, quy trình khảo nghiệm này có thể kéo dài thêm từ 1 đến 2 năm kèm theo nguồn chi phí phát sinh rất lớn. Nếu thời gian thẩm định quá dài, sản phẩm công nghệ cao rất dễ đánh mất "thời điểm vàng" của thị trường, làm bào mòn động lực đầu tư nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của các doanh nghiệp khoa học công nghệ trong nước.

Từ thực tiễn vướng mắc này, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng linh hoạt, phù hợp với đặc thù của nhóm chế phẩm sinh học hỗ trợ miễn dịch thay thế kháng sinh. Trước hết, cần có cơ chế ưu tiên rút ngắn thời gian thẩm định đối với các sản phẩm công nghệ sinh học phục vụ trực tiếp cho mục tiêu giảm kháng sinh trong chăn nuôi; đồng thời thiết lập mạng lưới chia sẻ chi phí khảo nghiệm giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các trung tâm khảo nghiệm công lập.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cũng cần xem xét cơ chế công nhận và kế thừa các dữ liệu, kết quả nghiên cứu từ những đề tài khoa học cấp nhà nước, cấp bộ của các viện, trường đã được hội đồng khoa học nghiệm thu khi chuyển giao cho doanh nghiệp. Việc tận dụng nguồn dữ liệu khoa học sẵn có trên nguyên tắc vẫn bảo đảm chặt chẽ các tiêu chuẩn an toàn sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian hoàn thiện hồ sơ pháp lý và tiết giảm chi phí thương mại hóa.

Giảm sử dụng kháng sinh là con đường tất yếu để ngành chăn nuôi Việt Nam nâng cao giá trị gia tăng, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu. Cuộc cách mạng này chỉ có thể thành công khi ba nhà – Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp – thực sự đồng hành, kịp thời tháo gỡ những "nút thắt" về cơ chế để các giải pháp công nghệ sinh học tiên tiến sớm hiện diện phổ biến trong từng trang trại, chuồng nuôi.

Đức Quang