Thị trường gia cầm - Khi quy mô không còn là lợi thế!

Năm 2026, bức tranh chăn nuôi gia cầm Việt Nam chứng kiến những gam màu trầm tư. Dù nguồn cung dồi dào, song làn sóng giảm giá kéo dài cùng áp lực chi phí đầu vào leo thang đã đẩy không ít người chăn nuôi và doanh nghiệp vào thế chống đỡ chật vật. Tình trạng "khủng hoảng kép" này là một lời cảnh báo đắt giá: Mô hình phát triển dựa vào tăng quy mô tổng đàn theo chiều rộng đã chạm ngưỡng giới hạn. Ngành gia cầm buộc phải bước vào một cuộc đại phẫu toàn diện về tư duy sản xuất, lấy liên kết chuỗi khép kín, ứng dụng công nghệ cao và nâng cao chất lượng sản phẩm làm động lực sinh tồn.

Nhận diện "khủng hoảng kép"

Nhìn lại 8 tháng qua, bức tranh thị trường gia cầm nội địa liên tục chao đảo bởi sự lệch pha nghiêm trọng giữa cung và cầu. Nguyên nhân cốt lõi đầu tiên xuất phát từ làn sóng tăng đàn ồ ạt từ cuối năm 2025. Sự mở rộng quy mô đồng loạt của khối doanh nghiệp FDI, các tập đoàn lớn và các hộ chăn nuôi đã khiến nguồn cung thịt, trứng bùng nổ, vượt xa sức hấp thụ của thị trường. Có thời điểm, giá gà công nghiệp lông trắng rơi xuống mức đáy 22.000 – 24.000 đồng/kg, gà lông màu dao động quanh 45.000 – 48.000 đồng/kg, trong khi giá trứng tại trại chỉ còn 1.200 – 1.300 đồng/quả. Mức giá này đều nằm dưới giá thành sản xuất, đẩy hàng ngàn trang trại vào cảnh "nuôi càng nhiều, lỗ càng sâu". Dù giai đoạn tháng 8 và tháng 9 ghi nhận sự hồi phục nhẹ, giá gà lông trắng cũng chỉ neo ở mức 32.000 – 36.000 đồng/kg, chưa thể mang lại biên lợi nhuận an toàn cho người nuôi.

Song song với áp lực dư cung, sức mua nội địa lại phục hồi vô cùng chậm chạp. Nhu cầu tiêu thụ tại các bếp ăn tập thể, khu công nghiệp và trường học duy trì ở mức thấp. Đáng chú ý, sự chênh lệch giữa giá thu mua tại gốc giảm sâu và giá bán lẻ tại các chợ truyền thống, siêu thị vẫn giữ ở mức cao đã trực tiếp kìm hãm lực cầu của người tiêu dùng.

Áp lực càng gia tăng khi chi phí đầu vào liên tục lập đỉnh mới. Dù giá ngũ cốc thế giới có dấu hiệu hạ nhiệt, giá thức ăn chăn nuôi trong nước — vốn chiếm từ 65 – 70% giá thành vẫn trải qua 5 đợt điều chỉnh tăng từ đầu năm do biến động tỷ giá và chi phí logistics. Sự gia tăng này trực tiếp kéo giá thành chăn nuôi tăng thêm 10 – 15%. Chịu thêm sức ép từ gần 190.000 tấn thịt và phụ phẩm gia cầm đông lạnh giá rẻ nhập khẩu tràn vào chiếm lĩnh thị phần, các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, thiếu liên kết nhanh chóng bị đẩy vào bước đường cùng, đối mặt với nguy cơ phải "treo chuồng", bỏ nghề.

Sức mạnh từ mô hình liên kết khép kín

Thực tiễn đã chứng minh, những đơn vị chăn nuôi đơn độc, phụ thuộc vào thương lái là những mắt xích dễ tổn thương nhất. Ngược lại, các mô hình chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao, tham gia vào chuỗi liên kết khép kín lại cho thấy sức đề kháng bền bỉ trước sóng gió thị trường.

Tại Hà Nội, mô hình chuồng kín hiện đại của gia đình ông Nguyễn Mạnh Hải thôn Đan Thê, xã Bất Bạt là ví dụ điển hình cho việc chủ động thay đổi tư duy sản xuất. Thay vì chăn nuôi thả vườn tự phát, ông Hải đã đầu tư hệ thống trang trại chuồng kín khép kín, kiểm soát tự động nhiệt độ và độ ẩm để nuôi dòng gà lông màu. Việc ứng dụng nghiêm ngặt quy trình an toàn sinh học và ký kết hợp đồng liên kết với doanh nghiệp cung ứng đầu vào, bao tiêu đầu ra đã giúp trang trại của ông duy trì ổn định quy mô, giảm thiểu tối đa rủi ro dịch bệnh và biến động giá cả.

Hay mô hình chuỗi liên kết gia cầm tại Bắc Ninh – địa phương có tổng đàn gia cầm đạt trên 27,4 triệu con trong tháng 8/2026, Công ty TNHH MTV Gà giống Dabaco (thuộc Tập đoàn Dabaco) là điểm tựa vững chắc cho hàng ngàn hộ nuôi vệ tinh. Nhờ mô hình liên kết chặt chẽ từ khâu cung ứng con giống chuẩn gen, thức ăn dinh dưỡng, quy trình phòng bệnh đến bao tiêu sản phẩm, chuỗi liên kết này không chỉ giúp người chăn nuôi tối ưu hóa chi phí sản xuất mà còn bảo đảm chất lượng thịt gà thương phẩm, đáp ứng khắt khe tiêu chuẩn của các kênh phân phối hiện đại.

Mô hình liên kết 3F (Feed - Farm - Food) với sự tham gia của các tập đoàn lớn như C.P. Việt Nam, Japfa Comfeed hay De Heus đang chứng minh tính ưu việt vượt trội. Việc kết nối doanh nghiệp đầu chuỗi với các hộ nông dân không chỉ giúp nâng cao tiêu chuẩn an toàn sinh học, minh bạch hóa nguồn gốc xuất xứ qua dữ liệu số, mà còn chia sẻ rủi ro tài chính, tạo nên một "lá chắn" vững chắc bảo vệ người nuôi trước những biến động tiêu cực của thị trường.

Bất cập nội tại và yêu cầu tái cấu trúc

Mặc dù vai trò của chuỗi liên kết là không thể phủ nhận, ngành gia cầm Việt Nam vẫn đang gánh chịu nhiều điểm nghẽn nội tại. Mật độ các chuỗi giá trị bền vững hiện vẫn còn quá mỏng, chưa đủ sức bao phủ toàn bộ thị trường. Tỷ lệ giết mổ gia cầm tập trung theo quy mô công nghiệp hiện còn khoảng cách xa so với mục tiêu 50% vào năm 2030. Bên cạnh đó, hệ thống kho lạnh và hạ tầng logistics phục vụ bảo quản sản phẩm chế biến sâu chưa đồng bộ, khiến nông sản Việt gặp khó trong việc thâm nhập sâu vào các chuỗi siêu thị quốc tế hay mở rộng kim ngạch xuất khẩu.

Để đưa ngành gia cầm thoát khỏi vòng lặp "được mùa mất giá", việc chuyển dịch mô hình phát triển từ chiều rộng sang chiều sâu là mệnh lệnh sống còn. Sự thay đổi này đòi hỏi sự đồng sức từ Nhà nước – doanh nghiệp – người chăn nuôi.

Đối với cơ quan quản lý và ngành chức năng: Cần tập trung quy hoạch các vùng chăn nuôi tập trung đạt chuẩn an toàn dịch bệnh theo quy định của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH). Đây chính là "tấm hộ chiếu" kỹ thuật quan trọng nhất để sản phẩm gia cầm Việt Nam vượt qua các rào cản phi thuế quan, tự tin bước vào các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Châu Âu.

Đối với khối doanh nghiệp: Cần chuẩn bị tâm thế cho cuộc cách mạng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Doanh nghiệp phải chủ động tự chủ nguồn giống chất lượng cao, tối ưu hóa công thức dinh dưỡng, đầu tư sâu vào hệ thống nhà máy giết mổ, chế biến hiện đại và minh bạch hóa dữ liệu chuỗi cung ứng bằng công nghệ Blockchain nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đối với người chăn nuôi: Phải dứt khoát từ bỏ tư duy sản xuất nhỏ lẻ, "được chăng hay chớ". Con đường bền vững duy nhất của nông hộ là nâng cao năng lực kỹ thuật, chuyển sang mô hình chăn nuôi chuyên nghiệp, tham gia vào các hợp tác xã kiểu mới để trở thành một mắt xích vệ tinh uy tín trong chuỗi giá trị của các tập đoàn lớn.

Giai đoạn phát triển dựa trên số lượng đã chính thức khép lại. Chỉ khi tổ chức lại sản xuất theo hướng tối ưu hóa giá trị, làm chủ công nghệ và gắn kết chặt chẽ trong chuỗi cung ứng, ngành gia cầm Việt Nam mới có thể xây dựng nền tảng vững chắc, vượt qua mọi sóng gió thị trường và tự tin vươn xa trên thương trường quốc tế.