Không còn là những khẩu hiệu khô cứng treo trên pa-nô hay thái độ ứng phó gượng gập mỗi khi đoàn thanh tra ghé qua, công tác đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) tại Việt Nam đang chứng kiến một làn sóng thay đổi đi vào chiều sâu. Bắt đầu từ những nỗ lực siết chặt quản lý và xử lý nghiêm minh từ đầu năm đến nay, bức tranh an toàn thực phẩm trong nông nghiệp và đời sống đang dần đổi màu. Quan trọng hơn cả, sự tuân thủ thụ động đang nhường chỗ cho ý thức tự giác – nơi từng người dân, từng hộ sản xuất nhỏ lẻ cho đến các doanh nghiệp lớn đều coi thực phẩm sạch là lời cam kết từ tâm.
Dây chuyền sản xuất trứng gà ăn liền tại Tập đoàn Dabaco Việt Nam luôn đảm bảo nghiêm ngặt về vệ sinh ATTP.
Nhìn lại chặng đường đã qua, rào cản lớn nhất trong bài toán an toàn thực phẩm vốn nằm ở khu vực kinh tế hộ gia đình – nơi quy trình sản xuất còn mang nặng tính tự phát, thiếu thốn hạ tầng và rào cản về kiến thức pháp lý. Thế nhưng, chính từ những vùng đất xa xôi nhất, những tín hiệu tích cực đầu tiên đã bắt đầu nảy mầm.
Tạm biệt những thói quen cũ kỹ, tại xã vùng cao Bắc Hà (tỉnh Lào Cai), câu chuyện an toàn thực phẩm hôm nay đã len lỏi nhẹ nhàng vào từng gian bếp. Từ ngày được cán bộ y tế tận tình ghé thăm và hướng dẫn, gia đình chị Lù Thị Hương ở thôn Lèng Phàng Làng Mương đã có cái nhìn hoàn toàn khác về bữa ăn hằng ngày. Chị không chỉ biết cách chọn mua nông sản sạch hay chế biến khoa học, mà còn cẩn trọng hơn trước những món quà của đại ngàn như nấm rừng hay côn trùng lạ.
“Được cán bộ hướng dẫn, tôi đã biết lựa chọn thực phẩm sạch, đi rừng không hái nấm lạ. Trong bếp nhà tôi giờ luôn có 2 dao, 2 thớt riêng biệt cho thực phẩm sống và chín để bảo vệ sức khỏe cho cả nhà” – chị Hương hồ hởi chia sẻ. Sự thay đổi tưởng chừng rất nhỏ ấy lại chính là lá chắn vững chắc bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình nơi lưng chừng núi.
Cách đó không xa, tại bản Đỉnh Đèo, xã Mường Pồn (tỉnh Điện Biên), nhịp sống thương mại nơi cửa hàng tạp hóa của ông Lò Văn Quân cũng đang nhịp nhàng chuyển mình. Ông Quân tâm sự: “Trước đây nhiều hộ còn chủ quan trong việc bảo quản, chưa chú ý đến nguồn gốc hàng hóa. Sau khi được cán bộ tuyên truyền, chúng tôi hiểu rõ hơn trách nhiệm của mình. Bản thân tôi giờ chỉ nhập hàng có hóa đơn rõ ràng và luôn chủ động giữ gìn gian hàng sạch sẽ.”
Sự chuyển biến trong công tác vệ sinh an toàn thực phẩm không đến tự nhiên, mà là kết quả của những chuyến kiểm tra liên ngành đầy trách nhiệm. Chỉ tính riêng trong Tháng hành động, lực lượng Quản lý thị trường đã xử lý nghiêm nhiều vụ việc vi phạm, buộc tiêu hủy thực phẩm kém chất lượng và trao trả lại sự an tâm cho người tiêu dùng. Ông Nguyễn Gia Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Pồn nhận định: “Nếu như trước đây tình trạng bán hàng không rõ nguồn gốc còn khá phổ biến, thì nay các hộ kinh doanh đã tự giác lưu giữ hóa đơn, chứng từ. Người dân đi mua hàng cũng đã bắt đầu thói quen nhìn tem nhãn, hỏi nguồn gốc.”
Nếu như ở miền núi, vệ sinh an toàn thực phẩm là sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt, thì tại các vùng duyên hải như Quảng Yên (Quảng Ninh), đó lại là câu chuyện về bản lĩnh vượt khó và tư duy kinh doanh hiện đại.
Cơ sở chế biến chả mực Nguyễn Thành Xô từng đứng trước nguy cơ dừng hoạt động khi bị chính quyền xử phạt do chưa hoàn thiện quy trình cho thực phẩm ăn liền. Nhưng thay vì né tránh hay chống đối, chủ cơ sở – bà Phan Thị Điệu đã chọn cách nhìn thẳng vào thiếu sót để sửa đổi. Bà lập tức đầu tư trang thiết bị mới, quy hoạch lại kho bãi, quy định chặt chẽ quy trình một chiều để tách biệt tuyệt đối giữa khu vực nguyên liệu sống và thành phẩm chín.
Bà Điệu bộc bạch: “Sản xuất quy mô hộ gia đình nên trước đây chúng tôi còn e dè đầu tư. Nhưng rồi tôi hiểu, muốn sản phẩm đứng vững trên thị trường thì trước hết phải 'sạch'. Ngay khi được nhắc nhở, chúng tôi khắc phục ngay.” Sự cầu thị đó đã nhận được cái gật đầu ghi nhận từ cơ quan chức năng. Ông Lương Văn Khánh, Phó Trưởng phòng Nông nghiệp, Xây dựng và Môi trường phường Quảng Yên cho biết qua hậu kiểm, cơ sở đã đáp ứng tốt các điều kiện để tiếp tục đưa đặc sản địa phương vươn xa, với điều kiện phải luôn duy trì nhật ký sản xuất và minh bạch nguồn gốc.
Ở một tầm vóc lớn hơn, Cơ sở chế biến thủy sản Hương Biển đã biến thách thức thành cơ hội "lột xác" toàn diện. Nhận thấy tiêu chuẩn thị trường ngày càng nâng cao, đơn vị đã mạnh dạn chuyển đổi mô hình thành Công ty TNHH Chế biến thủy sản Hương Biển và di dời toàn bộ nhà xưởng vào Cụm công nghiệp Cẩm Thịnh.
Giám đốc Trần Văn Cung chia sẻ, việc chuyển vào cụm công nghiệp không chỉ giải quyết triệt để bài toán môi trường và hạ tầng, mà còn là bước đệm để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị. Từ một xưởng chế biến nhỏ lẻ, Hương Biển nay đã tự tin chinh phục những thị trường khắt khe nhất bằng uy tín và chất lượng.
Lực lượng chức năng tích cực kiểm tra công tác VSATTP.
Sự quyết liệt đồng bộ từ bộ máy quản lý
Những câu chuyện đẹp ở địa phương chính là mảnh ghép sinh động trong bức tranh chung trên toàn quốc. Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026 vừa qua với chủ đề "Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố" đã chứng kiến sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị.
Theo báo cáo từ 34 tỉnh, thành phố, hơn 3.300 đoàn kiểm tra liên ngành đã được thành lập, phủ sóng từ các bếp ăn tập thể, chợ đầu mối cho đến các cơ sở giết mổ. Không chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính, lực lượng chức năng đã kiên quyết đình chỉ 29 cơ sở vi phạm, tịch thu 15 tấn hàng hóa trôi nổi, tiêu hủy lượng sản phẩm vi phạm trị giá hơn 3,3 tỷ đồng và chuyển hồ sơ điều tra 17 trường hợp có dấu hiệu vi phạm hình sự. Đặc biệt là 5 đoàn kiểm tra liên ngành Trung ương tại 10 tỉnh, thành phố trọng điểm đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: Không có vùng cấm cho thực phẩm bẩn.
Tháo gỡ nút thắt cho một tương lai bền vững
Dù đã đạt được những kết quả tích cực, chặng đường phía trước vẫn còn không ít gập ghềnh. Lực lượng quản lý cấp cơ sở tại nhiều nơi vẫn còn mỏng, trang thiết bị kiểm tra nhanh còn thiếu hụt. Bên cạnh đó, làn sóng gian lận thương mại, thực phẩm bẩn qua biên giới hay việc quảng cáo sai sự thật trên không gian mạng vẫn biến tướng tinh vi, thách thức sự kiên nhẫn của các cơ quan chức năng.
Để giải quyết tận gốc bài toán vệ sinh an toàn thực phẩm, sự phối hợp giữa Công an, Hải quan, Quản lý thị trường và chính quyền địa phương cần tiếp tục được siết chặt bằng những cơ chế linh hoạt hơn. Hành trình từ nhận thức đến hành động của người dân Bắc Hà, Điện Biên hay Quảng Ninh chính là nguồn cảm hứng lan tỏa. Nó chứng minh rằng: Khi pháp luật được thực thi nghiêm minh nhưng thấu tình đạt lý, kết hợp cùng các chính sách hỗ trợ kịp thời, nền nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng được một chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, an tâm và phát triển bền vững.
