Hành trình 30 năm giữ "hồn" chợ Việt của "Vua chợ" Dương Văn Chiến

Giữa guồng quay hối hả của kỷ nguyên số, khi các trung tâm thương mại mọc lên như nấm và thói quen "đi chợ một chạm" qua màn hình smartphone dần lên ngôi, những mái chợ truyền thống vẫn đứng đó. Dưới những nếp mái nhuốm màu thời gian là một khoảng trời riêng lặng lẽ nhưng bền bỉ đến kinh ngạc. Nơi ấy chưa bao giờ đơn thuần là điểm giao thương mua bán con cá, bó rau, mà là nơi cất giữ ký ức, là hơi thở sinh hoạt cộng đồng và là phao cứu sinh gánh vác sinh kế cho hàng triệu gia đình Việt qua bao thế hệ.

Hơn ba thập kỷ trôi qua, có một người đã lặng lẽ đồng hành, dành trọn tâm huyết để trăn trở, nâng niu và nâng tầm cho những mái chợ quê hương. Đó là TS. Dương Văn Chiến – Chủ tịch Hợp tác xã (HTX) Đầu tư, Xây dựng, Quản lý và Khai thác chợ Hải An, đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam.

Mới đây, ngày 26/9/2026, tại chương trình Hội ngộ Kỷ lục gia Việt Nam lần thứ 55, ông được Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings) vinh danh danh hiệu cao quý GRAND RECORDS – TINH HOA KỶ LỤC. Sự kiện này không chỉ là sự ghi nhận tầm vóc quốc tế cho những đóng góp bền bỉ của ông, mà còn là lời khẳng định cho vị thế của vị doanh nhân vẫn được đông đảo tiểu thương và giới đầu tư gọi bằng cái tên đầy trìu mến: "Vua chợ" Việt Nam.

TS. Biswaroop Roy Chowdhury, Chủ tịch Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings) và TS. Lê Doãn Hợp, nguyên Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông, Chủ tịch Hội đồng Xác lập Tổ chức Kỷ lục Việt Nam, thành viên Hội đồng WorldKings toàn cầu, trao bằng vinh danh và huy hiệu GRAND RECORDS - TINH HOA KỶ LỤC cho TS. Dương Văn Chiến.

Biệt danh bắt nguồn từ tình yêu với hơi thở đời sống

Ký ức ấu thơ chính là ngọn nguồn thắp lên ngọn lửa nghề trong tâm khảm người doanh nhân xứ Kinh Bắc. Ông Chiến bộc bạch: “Tôi sinh ra trong một gia đình nghèo khó ở thôn Cung Kiệm, xã Nhân Hòa, huyện Quế Võ, nay là phường Nhân Hòa, TP. Bắc Ninh. Hồi nhỏ, tôi thường theo mẹ đi chợ. Vào những ngày mưa, hay ngày rét hình ảnh các bà bán hàng ngồi co ro trong những mái lán dột nát, gió lùa để mưu sinh đã in sâu vào trí nhớ. Khi ấy, tôi chỉ ước sao có được một ngôi chợ khang trang cho họ đỡ khổ.”

“Tôi sinh ra trong một gia đình nghèo khó ở thôn Cung Kiệm, xã Nhân Hòa, huyện Quế Võ, nay là phường Nhân Hòa, TP. Bắc Ninh. Hồi nhỏ, tôi thường theo mẹ đi chợ. Vào những ngày mưa, hay ngày rét hình ảnh các bà bán hàng ngồi co ro trong những mái lán dột nát, gió lùa để mưu sinh đã in sâu vào trí nhớ. Khi ấy, tôi chỉ ước sao có được một ngôi chợ khang trang cho họ đỡ khổ.”

Trong dòng chảy kinh tế – xã hội, chợ dân sinh giữ một vị trí vô cùng đặc biệt. Đó là chiếc cầu nối ngắn nhất, tươi mới nhất giữa cánh đồng, xưởng sản xuất với mâm cơm mỗi gia đình. Thế nhưng, đầu tư phát triển một khu chợ lại là bài toán hóc chuẩn xác và phức tạp hơn rất nhiều so với việc dựng lên một tòa thương mại thuần túy. Ông Chiến từng tâm sự: “Xây chợ cũng như xây chùa, phải thật tâm thì mới thành công.” Bằng cái tâm trong sáng ấy, ông đã không ít lần thẳng thắn từ chối những đòi hỏi tư lợi hay việc "xin chỗ" của một vài quan chức địa phương để bảo vệ trọn vẹn các tiêu chí khắt khe: Văn minh, trật tự, an ninh, vệ sinh và an toàn.

Xây chợ không chỉ là chuyện đổ bê tông, lợp mái tôn rồi chia lô bán chỗ. Đó là một chuỗi bài toán liên hoàn đầy thách thức: Từ quy hoạch giao thông, hệ thống phòng cháy chữa cháy (PCCC), an toàn thực phẩm, xử lý rác thải môi trường, cho đến việc bố trí gian hàng sao cho hợp lý. Đặc biệt nhất, nó chạm đến phần "hồn" của công trình: Tâm tư, tập quán buôn bán lâu đời của tiểu thương và hành vi tiêu dùng của người dân địa phương. Chỉ cần một tính toán lệch nhịp, một khu chợ mới hoàn toàn có thể trở thành "chợ bỏ hoang", gây lãng phí xót xa nguồn lực xã hội.

Thấu hiểu từng "mắt xích" nhạy cảm đó, TS. Dương Văn Chiến chọn gắn bó trọn vẹn sự nghiệp với mảnh đất này. Danh xưng "Vua chợ" mà giới trong nghề và Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam ưu ái dành tặng ông không đến từ sự phô trương, mà được chắt lọc từ hành trình hơn 30 năm kiên trì "giữ hồn" cho chợ Việt. Điểm đặc biệt ở ông không nằm ở số lượng công trình được gắn tên, mà ở tư duy phát triển toàn diện: Đi từ khảo sát, lập dự án, thiết kế xây dựng cho đến trực tiếp quản lý, vận hành và tư vấn các mô hình chợ phù hợp với đặc thù văn hóa - kinh tế của từng vùng miền.

HTX Hải An - Cánh chim đầu đàn xã hội hóa hạ tầng chợ

Gắn liền với tên tuổi của ông là HTX Đầu tư, Xây dựng, Quản lý và Khai thác chợ Hải An (thành lập từ năm 2008). Trong bối cảnh nhiều khu chợ dân sinh xuống cấp nghiêm trọng nhưng ngân sách địa phương còn hạn hẹp, Hải An dưới sự dẫn dắt của ông đã tiên phong đặt những gạch nối đầu tiên cho mô hình xã hội hóa hạ tầng chợ.

Trên cương vị Chủ tịch HĐQT, ông Chiến đã chèo lái đơn vị triển khai hàng loạt dự án tại các tỉnh, thành trọng điểm như Bắc Ninh, Nghệ An, Quảng Ninh, Hà Tĩnh... Mô hình mà Hải An đuổi theo là sự kết hợp chuẩn mực giữa việc nâng cấp cơ sở vật chất hiện đại với công tác quản lý vận hành chuyên nghiệp, đảm bảo các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn và văn minh thương mại.

Song song đó, trên cương vị Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam, ông tích cực thúc đẩy hành lang pháp lý và phương thức hợp tác công - tư (PPP). Triết lý xã hội hóa của ông phân định rất rõ ràng: Nhà nước giữ vai trò quy hoạch, định hướng và tạo hành lang pháp lý minh bạch; còn doanh nghiệp, HTX sẽ đóng góp nguồn lực tài chính, tri thức quản trị để vận hành chợ tối ưu. Tính đến nay, Hiệp hội đã tham gia tư vấn đầu tư cho gần 600 dự án chợ xã hội hóa và hỗ trợ chuyên môn cho hàng loạt khu chợ do Nhà nước quản lý trên khắp cả nước.

Dấu chân trải dài và câu chuyện "hồi sinh" những gánh hàng cũ

Không chọn dừng lại ở khu vực an toàn, dấu chân của ông Dương Văn Chiến cùng hệ sinh thái HTX Hải An đã in trên khắp các vùng miền. Tại Bắc Ninh – vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống, các dự án như chợ Hà Vị, chợ Phố Mới, chợ Gia Bình, chợ Bố Hạ, chợ Thứa, chợ Ngụ... đã trở thành những điểm sáng hạ tầng. Tại Nghệ An, chuỗi chợ Tân Kỳ, Đô Lương, Hoàng Mai đi vào hoạt động đã làm thay đổi hoàn toàn diện mạo giao thương vùng huyện.

"Đằng sau mỗi gian hàng là một hộ kinh doanh, và đằng sau một khu chợ là sinh kế của hàng trăm, hàng nghìn gia đình" – đó là điều ông luôn đau đáu. Với ông, cải tạo một khu chợ xuống cấp không phải là chuyện giải phóng mặt bằng hay đập đi xây lại bằng mọi giá. Điều cốt lõi là làm sao để trong suốt quá trình thi công và sau khi hoàn thành, tiểu thương vẫn sống được, dòng thu nhập không bị đứt gãy, còn người dân lại có được không gian mua sắm sạch sẽ, tiện lợi hơn.

Thực trạng của chợ Thương (Bắc Ninh) từng là một minh chứng điển hình cho cách tiếp cận của ông và Hiệp hội. Trước nguy cơ chợ xuống cấp và hoạt động kém hiệu quả, ông không chọn giải pháp "xóa bỏ", mà tái cấu trúc: Chuyển đổi mô hình quản lý, đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ vận hành, phối hợp với chính quyền xử lý chợ tạm, đồng thời hướng dẫn tiểu thương niêm yết giá, ứng xử văn minh. Bằng cách làm cẩn trọng và giàu tính nhân văn đó, ông đã "hồi sinh" nhiều khu chợ tưởng chừng đã suy tàn.

Từ chợ truyền thống đến không gian thương mại – dịch vụ đa năng

Bắt kịp nhịp thở đô thị hiện đại, TS. Dương Văn Chiến đã mở rộng khái niệm về "chợ": Chợ không chỉ là nơi mua bán nhu yếu phẩm, mà phải trở thành một tổ hợp hạ tầng thương mại đa chức năng. Mô hình chợ thế hệ mới do ông đề xướng tích hợp linh hoạt các tiện ích: Bãi đỗ xe thông minh, khu phố ẩm thực, trung tâm logistics nhỏ, khu vui chơi thể thao và dịch vụ cộng đồng.

Ví dụ điển hình là dự án chợ Cung Kiệm (Nhân Hòa, Bắc Ninh). Tại hội nghị lấy ý kiến nhân dân vào đầu năm 2026, ông đã trực tiếp trình bày phương án kết hợp không gian chợ truyền thống với khu thương mại - dịch vụ, bãi đỗ xe và khu thể thao phức hợp, vừa đáp ứng quy hoạch đô thị mới, vừa giữ gìn yếu tố lịch sử - văn hóa của địa phương.

TS. Dương Văn Chiến trình bày dự án Chợ Cung Kiệm.

Tương tự, tại Phong Nha (Quảng Trị), ông cùng HTX Hải An đã đề xuất mô hình Trung tâm dịch vụ thương mại chợ du lịch Xuân Sơn – một sự kết hợp độc đáo giữa hạ tầng thương mại với trải nghiệm văn hóa du lịch bản địa, tạo nên điểm đến thu hút du khách trong và ngoài nước.

Trải qua hơn 30 năm miệt mài gieo mầm, ông đã gặt hái nhiều phần thưởng cao quý:

Năm 2014: Huân chương Lao động hạng III.
Năm 2020: HTX Hải An xác lập Kỷ lục Việt Nam về đơn vị đầu tư, quản lý hệ thống chợ nhiều nhất toàn quốc.
Năm 2020 – 2021: Bằng Cử nhân Thực hành và Tiến sĩ danh dự do Viện Đại học Kỷ lục Thế giới trao tặng.
Năm 2025: Bằng khen của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
Ngày 26/9/2026: Danh hiệu GRAND RECORDS – TINH HOA KỶ LỤC từ Liên minh Kỷ lục Thế giới (WorldKings).

Giải thưởng GRAND RECORDS không chỉ đơn thuần là sự tôn vinh một kỷ lục về số lượng dự án. Đó là sự ghi nhận khắt khe từ Hội đồng Xét duyệt toàn cầu dành cho những giá trị nhân văn, tư duy đổi mới sáng tạo và sức lan tỏa tích cực mà ông đã mang lại cho cộng đồng và nền kinh tế thương mại dân sinh tại Việt Nam.

Tiếp tục tìm lời giải cho "thế hệ chợ mới" trong tương lai

Hệ thống chợ Việt Nam hiện nay đang đứng trước bước ngoặt lịch sử. Sự áp đảo của thương mại điện tử, mua sắm qua mạng cùng yêu cầu ngày càng cao về an toàn vệ sinh và trải nghiệm dịch vụ đòi hỏi chợ truyền thống phải tự làm mới mình nếu không muốn bị đào thải.

Trăn trở trước bài toán đó, "Vua chợ" Dương Văn Chiến vẫn đang tiếp tục hành trình không ngơi nghỉ. Ông cùng HTX Hải An và Hiệp hội Phát triển Chợ Việt Nam đang tích cực nghiên cứu các giải pháp chuyển đổi số cho chợ truyền thống, ứng dụng thanh toán không tiền mặt, quản lý vận hành bằng công nghệ số, đồng thời tiếp tục nhân rộng các mô hình chợ đa chức năng. Bởi với ông, chừng nào lửa bếp gia đình Việt còn cháy, thì những mái chợ quê vẫn cần được giữ gìn trọn vẹn cái "hồn" vốn có của nó.