Bài toán bền vững cho ngành chăn nuôi Thanh Hóa

Khu chăn nuôi công nghệ cao của Tập đoàn Xuân Thiện tại Thanh Hóa. Ảnh: Báo NN&MT.

Mảnh đất lành cho các tập đoàn nông nghiệp lớn

Nhìn vào bức tranh tổng thể, cơ cấu ngành chăn nuôi trên địa bàn tỉnh đã có những bước tiến dài về mặt chất lượng lẫn quy mô. Toàn tỉnh hiện sở hữu 1.092 trang trại cùng khoảng 739.350 hộ chăn nuôi. Tỉnh cũng đã hoàn thiện quy hoạch 52 khu, cụm trang trại chăn nuôi tập trung, đáp ứng các tiêu chuẩn về hành lang an toàn và bảo vệ sinh thái.

Chính không gian phát triển này đã biến Thanh Hóa thành điểm đến hấp dẫn của các "ông lớn" trong và ngoài nước. 72 doanh nghiệp quy mô lớn đang hoạt động tại đây, tạo nên một hệ sinh thái chăn nuôi đa dạng. Trong đó, các tập đoàn quốc tế như C.P, CJ, Japfa Comfeed, Mavin, New Hope... đã thiết lập mạng lưới liên kết chặt chẽ với người dân, định hình lại tiêu chuẩn chăn nuôi theo mô hình công nghiệp.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp nội địa gắn với chế biến sâu như: Vinamilk, TH true Milk, DABACO, Phú Gia, 3F Viet... đầu tư chuỗi giá trị từ chuồng trại, nhà máy chế biến đến hệ thống phân phối và định hướng xuất khẩu.

Đối với từng phân ngành, sự hiện diện của các chuỗi liên kết công nghệ cao đang thay đổi hoàn toàn tư duy sản xuất truyền thống.

Ở lĩnh vực chăn nuôi gia cầm, các chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ tiếp tục được mở rộng tại nhiều địa phương cũ của tỉnh Thanh Hóa như: Yên Định, Thọ Xuân, Hậu Lộc, Nga Sơn, Triệu Sơn, Nông Cống… với sự tham gia của các doanh nghiệp lớn. Đáng chú ý, như Tổ hợp chế biến thịt gia cầm xuất khẩu VietAvis tại Hoằng Hóa (liên doanh giữa Công ty CP Nông sản Phú Gia và Tập đoàn Mastergood - Hungary) với tổng vốn 300 tỷ đồng, công suất 2.500 con/giờ, liên kết cùng 20 cụm trang trại công nghệ cao (sản lượng 12-15 triệu con/năm) là minh chứng rõ nhất cho mô hình tích hợp sâu.

Trong lĩnh vực chăn nuôi lợn, các tập đoàn lớn đẩy mạnh quy hoạch các dòng lợn ngoại hướng nạc tại các vùng có dư địa đất đai và an toàn dịch bệnh, đồng thời mở rộng hạ tầng sang các địa phương miền núi như Ngọc Lặc, Cẩm Thủy, Thạch Thành, Bá Thước, Như Xuân.

Riêng chăn nuôi trâu, bò, Thanh Hóa đã thu hút được 2 "gã khổng lồ" Vinamilk (3 trang trại, 10.781 con, 1 nhà máy chế biến) và TH true Milk (trang trại quy mô 20.000 con, hiện vận hành 5.789 con) đã nâng tổng đàn bò sữa toàn tỉnh lên 17.500 con, biến Thanh Hóa thành trung tâm cung ứng sữa tươi nguyên liệu hàng đầu miền Bắc.

Áp lực dịch bệnh và cái giá của sự lơ là môi trường

Dù đạt được những chỉ số tăng trưởng ấn tượng, ngành chăn nuôi Thanh Hóa lại đang phải đối mặt với những nguy cơ cố hữu mang tính đe dọa trực tiếp đến sự phát triển bền vững. Cụ thể, từ đầu năm đến nay dịch tả lợn châu Phi bùng phát tại 28 xã, phường, buộc phải tiêu hủy hơn 4.300 con lợn. Dịch cúm gia cầm cũng xuất hiện tại 12 xã, phường, ghi nhận hơn 89.000 con gia cầm bị tiêu hủy.

Bên cạnh dịch bệnh, vi phạm về môi trường tại các cơ sở chăn nuôi đang trở thành vấn đề nóng, gây bức xúc trong cộng đồng. Lượng chất thải khổng lồ từ các trang trại quy mô lớn nếu không được xử lý triệt để sẽ đe dọa trực tiếp đến nguồn nước, không khí và hệ sinh thái xung quanh. Thực tế, cơ quan chức năng tỉnh Thanh Hóa thời gian qua đã tăng cường thanh tra, phát hiện và xử lý hàng loạt vi phạm. Đáng chú ý, một số vụ việc xả thải nghiêm trọng đã bị chuyển sang cơ quan điều tra và khởi tố hình sự.

Mở "chiến dịch" siết chặt kỷ cương

Trước tình hình đó, mới đây (ngày 17/8/2026), UBND tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức hội nghị khẩn làm việc với các doanh nghiệp chăn nuôi quy mô lớn trên địa bàn. Phát biểu tại hội nghị, ông Cao Văn Cường, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa nhấn mạnh: "Phát triển chăn nuôi phải gắn liền với bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng và an toàn cho người lao động. Thanh Hóa quyết không đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá."

"Phát triển chăn nuôi phải gắn liền với bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng và an toàn cho người lao động. Thanh Hóa quyết không đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá."

Để giải quyết triệt để các tồn tại, lãnh đạo tỉnh đã đưa ra những quy định bắt buộc đối với toàn bộ các cơ sở, doanh nghiệp chăn nuôi trên địa bàn. Đó là: Toàn bộ doanh nghiệp phải rà soát lại hồ sơ pháp lý, đảm bảo hệ thống xử lý chất thải vận hành liên tục. Đặc biệt, đối với các trang trại quy mô lớn, bắt buộc phải hoàn thành việc lắp đặt camera giám sát tại khu vực xử lý nước thải, chất thải và kết nối dữ liệu truyền trực tiếp về cơ quan quản lý nhà nước trước ngày 30/8/2026.

Bên cạnh đó, rà soát toàn bộ quy trình tiêm phòng, chủ động phòng chống dịch bệnh từ sớm. Đồng thời, kiểm tra nghiêm ngặt các khu vực nguy hiểm dễ xảy ra tai nạn lao động như hầm biogas, bể chứa chất thải, hệ thống điện, máy móc công nghiệp; bắt buộc trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ và huấn luyện an toàn cho công nhân.

Trang trại chăn nuôi gà tại Thanh Hóa.

Mô hình công nghệ cao: "Lá chắn" sinh học giải bài toán sống còn

Thực tiễn từ đợt bùng phát dịch bệnh vừa qua cho thấy, các trang trại chăn nuôi nhỏ lẻ hoàn toàn vô vọng trước sự tấn công của mầm bệnh. Ngược lại, các trang trại quy mô công nghiệp, áp dụng công nghệ cao khép kín chính là câu trả lời căn cơ cho bài toán "sống chung với áp lực dịch bệnh".

Một minh chứng điển hình cho hiệu quả quản trị an toàn sinh học tại Thanh Hóa là mô hình Chăn nuôi lợn công nghệ cao Xuân Thiện Thanh Hóa 1 (thuộc Tập đoàn Xuân Thiện). Doanh nghiệp này đã xây dựng thành công "lá chắn" bảo vệ 3 lớp cực kỳ nghiêm ngặt. Cụ thể:

Lớp thứ nhất – Môi trường và Ranh giới sinh học: Trang trại được thiết kế cách ly hoàn toàn, bao quanh bởi địa hình đồi núi tự nhiên và hệ thống hàng rào kiên cố. Toàn bộ chuồng nuôi phủ lưới kín để triệt tiêu nguy cơ lây nhiễm từ chim, chuột, côn trùng. Con người và phương tiện ra vào là nguồn nguy cơ lớn nhất nên được kiểm soát đặc biệt: phương tiện phải qua hệ thống phun khử trùng áp lực cao; người lao động phải thực hiện cách ly 48 giờ trước khi vào trại, tắm khử trùng, thay bảo hộ và đi qua buồng chiếu tia UV. Hệ thống camera giám sát 24/24h đảm bảo không một công đoạn an toàn nào bị bỏ qua.

Lớp thứ hai – Nguồn thức ăn an toàn: 100% nguyên liệu đầu vào cho đàn vật nuôi đều phải trải qua quá trình xử lý nhiệt độ cao nhằm tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn, virus (bao gồm cả virus Dịch tả lợn châu Phi) trước khi đưa vào hệ thống si-lô và đường ống cấp liệu kín.

Lớp thứ ba – Nguồn nước tinh khiết: Nguồn nước cấp cho trang trại không chỉ dừng lại ở lọc thô mà được xử lý qua màng siêu lọc và hệ thống khử trùng triệt để trước khi đưa vào sử dụng.

Lời kết

Mô hình của Xuân Thiện hay các tập đoàn lớn khác đã chứng minh rằng: Công nghệ và quy trình quản trị nghiêm ngặt chính là chìa khóa để ngành chăn nuôi vượt qua khủng hoảng. Tuy nhiên, để tạo ra một "vành đai an toàn" thực sự cho toàn tỉnh Thanh Hóa, không thể chỉ dựa vào nỗ lực đơn độc của một vài doanh nghiệp lớn.

Sự quyết liệt của lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa trong việc siết chặt hạ tầng môi trường, quy định lắp đặt camera quan trắc và xử lý nghiêm các vi phạm là bước đi cần thiết và đúng thời điểm. Chăn nuôi hiện đại không chỉ là câu chuyện nuôi bao nhiêu con, thu bao nhiêu tỷ, mà là bài toán về trách nhiệm cộng đồng, an toàn lao động và bảo vệ môi trường sống. Đã đến lúc các cơ sở chăn nuôi trên địa bàn tỉnh phải thay đổi tư duy: Tuân thủ quy định môi trường và an toàn sinh học không phải là "chi phí phát sinh", mà chính là khoản đầu tư bắt buộc để tồn tại và phát triển bền vững.