Ninh Bình chủ động "phòng dịch từ sớm, dập dịch từ gốc"

Người dân tăng cường khử trùng bằng vôi bột khu vực chăn nuôi để chủ động phòng, chống dịch bệnh.

Khi nguy cơ “dịch chồng dịch”

Sự biến động thất thường của thời tiết giai đoạn chuyển mùa đã và đang làm suy giảm nghiêm trọng sức đề kháng tự nhiên của đàn vật nuôi. Cộng hưởng với mật độ lưu thông, vận chuyển và tiêu thụ gia súc, gia cầm gia tăng mạnh, mầm bệnh dễ dàng phát tán và bùng phát. Nhìn ra bức tranh chung, dữ liệu từ cơ quan chuyên môn cho thấy tình hình trên cả nước đang diễn biến hết sức phức tạp: dịch cúm gia cầm bùng phát tại 18 tỉnh, thành phố khiến hơn 440.000 con gia cầm bị tiêu hủy; DTLCP đã càn quét qua gần 600 xã thuộc 29 tỉnh, thành phố, làm thiệt hại hơn 125.000 con lợn.

Ninh Bình không nằm ngoài vòng xoáy nguy hiểm đó. Toàn tỉnh hiện ghi nhận 16 xã, phường có ổ DTLCP chưa đủ điều kiện công bố hết dịch (chưa qua 21 ngày). Đáng chú ý, mầm bệnh Cúm gia cầm (H5N1) đã xuất hiện và tấn công trực tiếp vào đàn thủy cầm thả đồng tại 6 địa phương. Thực tế này đẩy địa phương đối mặt trực tiếp với nguy cơ “dịch chồng dịch”.

Trước tình hình cấp bách, UBND tỉnh Ninh Bình đã yêu cầu toàn bộ hệ thống chính trị từ cấp tỉnh đến cơ sở siết chặt kỷ cương, thi hành nghiêm Luật Thú y và Kế hoạch phòng, chống dịch bệnh động vật giai đoạn 2026–2030 ( ban hành theo Kế hoạch số 197/KH-UBND ngày 4/6/2026). Quyết tâm chính trị được đẩy lên mức cao nhất: phải khoanh vùng, dập dịch triệt để ngay tại tâm dịch, không để diện rộng bị thẩm thấu mầm bệnh.

Dập dịch tận gốc - Mệnh lệnh từ những "điểm nóng"

Sự quyết liệt trong công tác chỉ đạo đã nhanh chóng biến thành hành động cụ thể tại các địa bàn trọng điểm. Xã Gia Viễn – nơi đang phải đồng thời căng mình chống đỡ cả DTLCP lẫn Cúm A/H5N1 là ví dụ điển hình cho tinh thần phản ứng nhanh. Tính đến cuối tháng 7, địa phương này đã phải tiến hành tiêu hủy bắt buộc 140 con lợn nhiễm bệnh với tổng trọng lượng trên 4,6 tấn. Ở mảng gia cầm, dịch bệnh lan rộng ra 14 hộ dân thuộc 9 thôn, buộc cơ quan chức năng phải xử lý tiêu hủy hơn 30.000 con vịt, ngan. Ông Trần Văn Hậu, Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường xã Gia Viễn chia sẻ: "Ngay khi phát hiện ổ dịch, xã đã huy động tối đa nhân lực và phương tiện trực tiếp xuống từng thôn xóm để đồng hành cùng bà con tiêu độc, khử trùng chuồng trại. Toàn bộ số gia súc, gia cầm ốm, chết đều được tổ chức tiêu hủy nghiêm ngặt theo đúng quy chuẩn kỹ thuật thú y. Địa phương cũng lập các chốt chặn, kiên quyết không để tình trạng vận chuyển động vật ra khỏi vùng dịch và khuyến cáo bà con tuyệt đối không tái đàn vào thời điểm nhạy cảm này."

Ngay khi phát hiện ổ dịch, xã đã huy động tối đa nhân lực và phương tiện trực tiếp xuống từng thôn xóm để đồng hành cùng bà con tiêu độc, khử trùng chuồng trại. Toàn bộ số gia súc, gia cầm ốm, chết đều được tổ chức tiêu hủy nghiêm ngặt theo đúng quy chuẩn kỹ thuật thú y. Địa phương cũng lập các chốt chặn, kiên quyết không để tình trạng vận chuyển động vật ra khỏi vùng dịch và khuyến cáo bà con tuyệt đối không tái đàn vào thời điểm nhạy cảm này.

Song song với việc kích hoạt các chốt kiểm soát lưu thông, Gia Viễn đã cấp phát 62 lít hóa chất, 1,6 tấn vôi bột và phân bổ khẩn cấp hơn 50.000 liều vắc-xin cúm gia cầm để tiêm phòng bao vây. Địa phương chấp nhận tạm dừng các nhiệm vụ chưa cấp thiết nhằm dồn toàn bộ lực lượng cán bộ chuyên môn bám sát địa bàn, túc trực 24/7.

Lực lượng thú y triển khai tiêm vắc-xin phòng cúm gia cầm bao vây các ổ dịch tại địa phương.

Tương tự, tại xã Phú Sơn, tổng đàn lợn của xã có khoảng 20.000 con, phân bố tại 2 trang trại quy mô lớn, 9 trang trại quy mô vừa, 64 trang trại quy mô nhỏ và 792 hộ chăn nuôi. Tổng đàn gia cầm khoảng 78.000 con, trong đó có khoảng 47.000 con gà và 30.000 con vịt, ngan, ngỗng. Từ đầu năm đến nay, trên địa bàn xã đã xảy ra 3 ổ dịch cúm gia cầm tại 8 hộ, làm chết và tiêu hủy 22.174 con gia cầm với tổng trọng lượng gần 22 tấn. Bệnh DTLCP xảy ra tại 8 thôn với 26 hộ có dịch, buộc phải tiêu hủy 192 con lợn, tổng trọng lượng 8.390 kg. Theo lãnh đạo xã Phú Sơn, địa phương đã triển khai các biện pháp khoanh vùng, tiêu hủy, vệ sinh tiêu độc khử trùng, lập chốt kiểm soát và theo dõi đàn vật nuôi theo đúng quy định. Đến nay, xã đã rà soát 26.881 con gia cầm trong vùng dịch, tổ chức tiêm phòng được 17.300 con; số còn lại đang tiếp tục triển khai.

Trong khi đó, tại xã Yên Từ, ngay khi ổ DTLCP làm chết 30 con lợn tại hộ ông Phạm Văn Chính (thôn Đông Nộn Khê), chính quyền lập tức kích hoạt quy trình ứng phó khẩn cấp với nguyên tắc "3 Không": Không tự ý vận chuyển; không mua bán, giết mổ; Không vứt xác động vật ốm chết ra môi trường. Trách nhiệm của Trưởng thôn được gắn trực tiếp với diễn biến dịch bệnh tại địa bàn phụ trách; các cơ sở giết mổ, kinh doanh thịt gia súc bị kiểm soát chặt chẽ nhằm triệt hạ tận gốc hành vi "bán chạy" lợn bệnh.

Phun hóa chất sát trùng chuồng trại là một trong những biện pháp quan trọng để phòng, chống dịch bệnh trên đàn vật nuôi.

Lập “lá chắn” an toàn sinh học: Phương châm phòng thủ từ sớm, từ xa

Ngăn chặn dịch bệnh bùng phát đã khó, việc bảo vệ các vùng "xanh" – những địa phương chưa bị xâm nhiễm còn đòi hỏi chiến lược căn cơ và kỷ luật cao hơn. Tại các địa phương này, quy trình chăn nuôi an toàn sinh học được coi là "lá chắn thép" duy nhất có khả năng vô hiệu hóa mầm bệnh.

Tại xã Vũ Dương, dù chưa ghi nhận ổ dịch phát sinh trên tổng đàn 10.000 con lợn và hơn 30.000 con gia cầm, chính quyền địa phương vẫn chủ động đi trước một bước. Lãnh đạo xã Vũ Dương khẳng định, địa phương xác định việc chủ động phân bổ kinh phí mua vôi bột, hóa chất cấp phát tận tay người dân và duy trì mạng lưới giám sát thôn xóm là chìa khóa để phát hiện sớm, khoanh vùng gọn, không cho mầm bệnh cơ hội phát tán.

Không chỉ chính quyền, người dân cũng chủ động nâng mức phòng vệ. Anh Đinh Quang Tuấn, một hộ chăn nuôi ở xã Vũ Dương, cho biết gia đình thường xuyên vệ sinh, sát trùng khu vực chuồng nuôi. Trong thời gian dịch diễn biến phức tạp, tần suất phun thuốc được tăng lên hằng ngày, kết hợp rắc vôi tại các lối đi và khu vực xung quanh chuồng trại.

Thực tế cho thấy, khi dịch bệnh xuất hiện, việc xử lý thường kéo theo chi phí lớn, thời gian tái đàn kéo dài và ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý người chăn nuôi. Vì vậy, đầu tư cho an toàn sinh học từ trước khi dịch xảy ra luôn có ý nghĩa hơn nhiều so với việc chờ đến khi dịch bùng phát mới ứng phó.

Giải pháp then chốt cho giai đoạn quyết định cuối năm

Thời điểm hiện tại, ngành chăn nuôi đang bước vào giai đoạn then chốt. Đây là lúc các trang trại và hộ chăn nuôi bắt đầu tái đàn, chuẩn bị nguồn cung thực phẩm phục vụ nhu cầu thị trường tăng cao vào dịp cuối năm và Tết Nguyên đán. Nếu để xảy ra gián đoạn hoặc bùng phát dịch bệnh trên diện rộng lúc này, hậu quả kinh tế sẽ vô cùng nặng nề, không chỉ đánh mất sinh kế của nông dân mà còn gây bất ổn thị trường tiêu dùng.

Để giữ vững an toàn cho tổng đàn, Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Ninh Bình đang phối hợp cùng các địa phương tăng cường kiểm tra trực tiếp các ổ dịch chưa qua 21 ngày, đảm bảo nguồn cung ứng vắc-xin, hóa chất và cập nhật dữ liệu xử lý hàng ngày. Ông Đinh Huy Bách, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh cho rằng kiểm soát DTLCP phải bắt đầu từ việc giám sát sát sao tại cơ sở. Khi phát hiện vật nuôi có dấu hiệu nghi mắc bệnh, việc lấy mẫu xét nghiệm và xử lý phải được tiến hành kịp thời, đồng thời ngăn chặn hành vi giấu dịch, bán chạy gia súc hoặc đưa chất thải chưa xử lý ra môi trường.

Bên cạnh đó, cơ quan chuyên môn khuyến cáo các địa phương cần lập tức rà soát, thống kê toàn bộ tổng đàn, đặc biệt là các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ; tổ chức tiêm bổ sung vắc-xin bắt buộc, đảm bảo đúng chủng vi-rút đang lưu hành, đúng liều lượng và không bỏ sót diện tiêm. Hoạt động kiểm soát buôn bán, vận chuyển, giết mổ gia súc gia cầm cũng cần được siết chặt tại các cửa ngõ giao thông.

Khống chế dịch bệnh trên đàn vật nuôi không chỉ là bài toán kỹ thuật ngành thú y, mà là thử thách về năng lực quản trị nhà nước tại cơ sở và ý thức trách nhiệm của từng hộ dân. Với sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị cùng sự chủ động tạo dựng "lá chắn" an toàn sinh học từ chính người chăn nuôi, Ninh Bình hoàn toàn có đủ cơ sở để khống chế triệt để dịch bệnh, bảo vệ an toàn tổng đàn và hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững.