Báo động đỏ tại "thủ phủ chăn nuôi" Đồng Nai

Tiêu hủy heo nhiễm bệnh DTCP tại phường Tân Phú. Ảnh: Báo Đồng Nai.

Báo động đỏ từ vùng cửa ngõ chăn nuôi

Phường Tân Phú cùng các xã lân cận nằm ở khu vực cửa ngõ phía Đông thành phố Đồng Nai từ lâu đã được xem là vùng trọng điểm chăn nuôi của địa phương, nơi luôn duy trì tổng đàn gia súc ở mức cao. Thế nhưng, chính vị trí địa lý mang tính chất giáp ranh với nhiều tỉnh, thành lân cận, kết hợp với mật độ giao thương và vận chuyển hàng hóa dày đặc, đã vô tình biến nơi đây thành một điểm nóng đầy nhạy cảm. Khu vực này ẩn chứa rủi ro rất lớn về nguy cơ bùng phát và lây lan các loại dịch bệnh nguy hiểm.

Tình hình trở nên đặc biệt nguy cấp khi Dịch tả heo châu Phi (DTHCP) gần đây có dấu hiệu bùng phát trở lại. Sự quay trở lại của mầm bệnh này không chỉ đe dọa trực tiếp đến sinh kế của hàng ngàn hộ dân gắn bó với nghề chăn nuôi, mà còn gieo rắc sự bất ổn cho toàn bộ ngành nông nghiệp địa phương.

Điểm đáng chú ý trong đợt bùng phát lần này không thuần túy nằm ở số lượng ca bệnh gia tăng, mà thuộc về tính chất nghiêm trọng và quy mô của các ổ dịch. Sự chuyển dịch của dịch bệnh đang phát ra những tín hiệu báo động đỏ. Nếu như ở các giai đoạn trước, DTHCP chủ yếu xuất hiện rải rác tại các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ – nơi vốn thiếu hụt các biện pháp bảo vệ và hạ tầng phòng dịch thì giờ đây, dịch bệnh đã tấn công trực diện vào các trang trại chăn nuôi gia công quy mô lớn do các doanh nghiệp đầu tư. Sự thay đổi căn bản về quy mô ổ dịch này như một lời cảnh báo gay gắt dành cho toàn bộ hệ thống quản lý thú y và công tác an toàn sinh học tại địa phương.

Con số biết nói và diễn biến phức tạp

Từ đầu năm 2026 đến nay, trên toàn địa bàn đã ghi nhận 40 ổ dịch DTHCP. Để ngăn chặn mầm bệnh lây lan rộng hơn, lực lượng chức năng đã phải tiến hành tiêu hủy hơn 13,5 ngàn con heo. Nhìn vào con số so sánh mới thấy hết sự khốc liệt của làn sóng dịch đợt này: Trong cả năm 2025, toàn thành phố Đồng Nai chỉ phải tiêu hủy khoảng 7 ngàn con heo vì DTHCP. Nhưng chỉ mới trải qua 6 tháng đầu năm 2026, số lượng heo bị tiêu hủy đã cao gần gấp đôi so với tổng số của cả năm trước đó.

Điển hình cho làn sóng dịch bệnh phức tạp lần này là ổ dịch mới được phát hiện tại trang trại chăn nuôi gia công của bà Trương Thị Thảo, thuộc địa bàn phường Tân Phú. Trang trại này tập trung quy mô lên tới 1.942 con lợn thịt khoảng 4 tháng tuổi. Bắt đầu từ giữa tháng 6, đàn lợn tại đây xuất hiện hàng loạt triệu chứng lâm sàng điển hình của DTHCP như xuất huyết ngoài da, khó thở, nôn mửa và rối loạn thần kinh. Chỉ trong một thời gian rất ngắn, đã có 355 con lợn có biểu hiện mắc bệnh và 27 con bị chết. Kết quả xét nghiệm nhanh từ Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm Thú y Trung ương II sau đó đã khẳng định chắc chắn các mẫu bệnh phẩm dương tính với vi-rút DTHCP.

Ngay sau khi nhận được kết quả xét nghiệm, các lực lượng chức năng đã khẩn trương khoanh vùng hiện trường, tiến hành tiêu hủy toàn bộ gần 2.000 con lợn mắc bệnh và nghi mắc bệnh theo đúng quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt về phòng, chống dịch bệnh động vật. Việc thực hiện tiêu hủy triệt để trên diện rộng được xem là biện pháp kiên quyết và bắt buộc nhằm triệt hạ nguồn lây nhiễm, từ đó triệt tiêu tối đa nguy cơ mầm bệnh phát tán nguy hiểm ra cộng đồng xung quanh.

Điểm nghẽn an toàn sinh học và thách thức mùa mưa

Khi đi sâu phân tích nguyên nhân dẫn đến sự xuất hiện của những ổ dịch quy mô lớn, các chuyên gia thú y cùng cơ quan chức năng đã chỉ ra rằng: Lỗ hổng lớn nhất nằm ở khâu an toàn sinh học và điều kiện hạ tầng chuồng trại còn nhiều hạn chế.

Qua điều tra thực tế tại trang trại của bà Trương Thị Thảo, việc chăn nuôi theo mô hình chuồng hở đã khiến cho công tác kiểm soát môi trường gặp rất nhiều rào cản. Môi trường xung quanh khu vực nuôi chưa bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn vệ sinh dịch tễ, vô tình tạo điều kiện thuận lợi cho các vật chủ trung gian truyền bệnh sinh sôi và phát triển.

Cùng với đó, thời tiết hiện đang bước vào mùa mưa chính là điều kiện lý tưởng để các loài côn trùng như ruồi, muỗi, cùng các loài gặm nhấm bùng phát về số lượng. Chúng trở thành những tác nhân cơ học cực kỳ nguy hiểm, trực tiếp mang và phát tán vi-rút DTHCP từ môi trường bên ngoài xâm nhập thẳng vào chuồng nuôi.

Dù ngành chức năng đã có nhiều nỗ lực trong công tác nghiên cứu và tiêm phòng, DTHCP hiện vẫn chưa có loại vắc-xin phòng bệnh đạt hiệu quả tuyệt đối trên diện rộng. Việc chủ quan, phụ thuộc quá nhiều vào vắc-xin mà lơ là các biện pháp phòng vệ sinh học cơ bản sẽ dẫn đến những hậu quả rất nghiêm trọng.

Trước thực trạng đáng lo ngại này, các đơn vị chuyên môn đã nhanh chóng đưa ra nhiều khuyến nghị cấp bách. Trạm Chăn nuôi và Thủy sản khu vực 6 đã đề xuất UBND phường Tân Phú lập tức triển khai đợt phun xịt sát trùng diện rộng, tập trung cao độ vào các điểm có nguy cơ lây nhiễm cao như khu vực chuồng trại, các chợ đầu mối và các cơ sở giết mổ. Bên cạnh đó, công tác giám sát dịch tễ cần phải được thực hiện sát sao hàng ngày; đồng thời rà soát và thống kê chính xác tổng đàn nhằm kịp thời phát hiện, xử lý triệt để ngay khi mầm bệnh vừa xuất hiện.

Siết chặt hàng rào phòng thủ, bảo vệ tổng đàn

Tính đến cuối tháng 5/2026, tổng đàn heo trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 3,99 triệu con (tăng 2,4% so với cùng kỳ). So với quy mô thuộc hàng top đầu cả nước, áp lực đặt lên vai lực lượng chức năng và người dân trong việc bảo vệ đàn vật nuôi trước bão dịch là vô cùng nặng nề.

Nhằm chủ động ứng phó với diễn biến phức tạp của dịch bệnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chính thức phát động "Tháng Tổng vệ sinh, khử trùng, tiêu độc môi trường", đồng thời đẩy mạnh triển khai đợt tiêm phòng 1/2026. Hơn 14,4 ngàn lít thuốc sát trùng đã được phân bổ khẩn trương về tận các xã, phường. Các địa phương nằm ở vùng giáp ranh như Định Quán, Phú Vinh cũng đang căng mình triển khai đồng bộ các biện pháp tự bảo vệ, kiểm soát chặt chẽ mọi hoạt động của các trang trại chăn nuôi trên địa bàn.

Cùng thời điểm, Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản đã yêu cầu các địa phương khẩn trương thiết lập hàng rào kiểm soát đồng bộ:

Tăng cường lực lượng kiểm tra tại các tuyến đường vận chuyển trọng điểm, các điểm trung chuyển, chợ buôn bán động vật sống và các nhà cống giết mổ. Xử lý nghiêm các hành vi vận chuyển, tiêu thụ heo không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Hướng dẫn người dân thực hiện tiêu độc, khử trùng chuồng trại hàng ngày bằng vôi bột và hóa chất chuyên dụng; rải lưới ngăn chặn sự xâm nhập của côn trùng, chuột, ruồi, muỗi; quản lý chặt chẽ nguồn thức ăn, nước uống và xử lý hệ thống nước thải đạt chuẩn.

Bắt buộc các cơ sở có gia súc mắc bệnh hoặc thuộc diện buộc phải tiêu hủy phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình khử trùng, tiêu độc trước khi tính đến chuyện tái đàn.

Chăn nuôi an toàn sinh học: Lối thoát bền vững

Cuộc chiến ngăn chặn DTHCP không thể chỉ dừng lại ở các giải pháp tình thế hay việc "dập lửa" thụ động khi sự đã rồi. Xét về tầm nhìn dài hạn, việc chuyển đổi tư duy từ phương thức chăn nuôi truyền thống, nhỏ lẻ sang mô hình chăn nuôi an toàn sinh học, có kiểm soát rủi ro chính là con đường sống còn duy nhất cho toàn ngành.

Hiện nay, toàn thành phố đã xây dựng được 1 vùng an toàn dịch bệnh cấp xã (đối với bệnh cúm gia cầm và Newcastle) cùng 575 cơ sở chăn nuôi được cấp chứng nhận an toàn dịch bệnh. Để đạt được chuẩn chứng nhận này, các trang trại bắt buộc phải vượt qua những tiêu chí rất khắt khe:

Không phát sinh các dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trong khoảng thời gian quy định.

Áp dụng đồng bộ, nghiêm ngặt quy trình an toàn sinh học trong việc quản lý người và phương tiện ra/vào, cũng như quy trình chăm sóc vật nuôi.

Có kế hoạch chủ động giám sát, xử lý khi xảy ra sự cố dịch bệnh và sở hữu hệ thống xử lý chất thải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn môi trường.

Việc đẩy mạnh nhân rộng các vùng và cơ sở chăn nuôi an toàn dịch bệnh không chỉ giúp bảo vệ đàn vật nuôi trước những đợt sóng ngầm DTHCP, mà còn là điều kiện tiên quyết để sản phẩm chăn nuôi của địa phương đủ tiêu chuẩn hướng tới xuất khẩu, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng.

DTHCP đang đặt ngành chăn nuôi Đồng Nai trước một thử thách vô cùng lớn. Sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương, sự tuân thủ nghiêm ngặt của các chủ trang trại và một tư duy thay đổi mạnh mẽ hướng tới an toàn sinh học chính là chìa khóa then chốt để dập dịch, bảo vệ tài sản cho người dân và giữ vững sự phát triển bền vững.

Từ nay đến cuối năm 2026 – giai đoạn cao điểm phát triển đàn chăn nuôi trên địa bàn, Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản cùng các địa phương cần tiếp tục siết chặt công tác kiểm soát. Đồng thời, cơ quan chức năng cần đưa ra khuyến cáo kịp thời đối với các trang trại, khu vực có rủi ro dịch bệnh cao về việc tạm ngưng nuôi, chưa thả con giống mới cho đến khi tình hình dịch bệnh hoàn toàn được kiểm soát an toàn.

Hiện nay, toàn thành phố đã xây dựng được 1 vùng an toàn dịch bệnh cấp xã (đối với bệnh cúm gia cầm và Newcastle) cùng 575 cơ sở chăn nuôi được cấp chứng nhận an toàn dịch bệnh.