Nói không với mùi hôi, gạt bỏ tư duy cám tăng trọng và chủ động làm chủ quy trình sinh học – những nông dân Quảng Trị đang từng bước đổi đời nhờ chăn nuôi hữu cơ và kinh tế tuần hoàn. Giữa bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe, việc kiên trì theo đuổi dòng sản phẩm sạch không chỉ giúp bà con làm giàu bền vững mà còn tạo nền tảng vững chắc để gọt giũa, khẳng định thương hiệu nông sản địa phương.
Trang trại nuôi gà hữu cơ của anh Mai Xuân Hạnh ở xã Tuyên Bình.
Phát triển nông nghiệp hữu cơ tiếp tục được tỉnh Quảng Trị xác định là giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Nỗ lực này không chỉ dừng lại ở các định hướng trên giấy, mà đã chạm tới từng hộ gia đình nhờ sự dũng cảm thay đổi thói quen của những người nông dân tiên phong.
Tại thôn Hoàng Xá, xã Lệ Ninh, ông Nguyễn Văn Mọn là một trong những người đầu tiên dám rẽ hướng sang mô hình liên kết chăn nuôi lợn hữu cơ. Đứng bên dãy chuồng trại sạch sẽ, ông Mọn bộc bạch rằng nuôi lợn hữu cơ đòi hỏi sự tỉ mỉ, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật và tốn nhiều công sức hơn hẳn so với cách nuôi truyền thống. "Nhưng đổi lại, sản phẩm làm ra bảo đảm tuyệt đối an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng, còn môi trường xung quanh thì hoàn toàn không bị ảnh hưởng," ông chia sẻ.
Bí quyết của ông Mọn nằm ở việc ứng dụng các chế phẩm sinh học và bổ sung thảo dược vào khẩu phần ăn, giúp đàn lợn nâng cao sức đề kháng tự nhiên. Nền chuồng được rải đệm lót vi sinh có khả năng lên men, phân giải triệt để chất thải nên hoàn toàn loại bỏ mùi hôi thối – vốn là "cơn ác mộng" của các vùng chăn nuôi nhỏ lẻ. Sau mỗi lứa nuôi, nguồn phân hữu cơ đã qua xử lý vi sinh được tận dụng bón cho cây trồng trong vườn. Từ con giống, thức ăn cho đến đầu ra tiêu thụ đều nằm trong một chuỗi khép kín. Duy trì đều đặn 1 con lợn nái và 20 con lợn thịt, gia đình ông hoàn toàn chủ động trước những biến động của thị trường.
Hiệu quả thực tế từ mô hình của ông Mọn đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa. Ông Nguyễn Văn Hiếu, Chủ tịch Hội Nông dân xã Lệ Ninh, cho biết thời gian qua xã đã chủ động triển khai nhiều chính sách khuyến khích người dân phát triển chăn nuôi tập trung gắn với bảo đảm vệ sinh môi trường. Từ điểm sáng gia đình ông Mọn, Hội Nông dân xã đã tổ chức cho các hội viên đến tham quan, học hỏi trực tiếp, qua đó đã có thêm 2 hội viên mạnh dạn ứng dụng và nhân rộng mô hình.
Không chỉ dừng lại ở gia súc, mô hình nuôi gà Ai Cập lấy trứng theo hướng an toàn sinh học của anh Nguyễn Trần Long ở thôn Minh Lệ, xã Nam Gianh cũng mở ra một hướng đi đầy triển vọng. Nhận thấy giống gà Ai Cập có sức đề kháng tốt, dễ thích nghi mà chất lượng trứng lại thơm ngon, anh Long mạnh dạn đầu tư nuôi thử nghiệm 500 con.
Anh Long tỉ mỉ kể về quy trình: "Sạch phải từ khâu chọn giống, nguồn thức ăn đến cách chăm sóc hằng ngày. Tôi hoàn toàn không dùng thức ăn công nghiệp mà tự phối trộn từ bắp, sắn, ốc, các loại rau..." Sau 5 tháng chăm sóc đúng kỹ thuật, đàn gà bắt đầu đẻ trứng và bước vào giai đoạn sinh sản đỉnh cao. Với năng suất ổn định khoảng 300 quả/ngày, bán ra với giá 4.000 đồng/quả, mô hình đem lại cho anh nguồn thu nhập vững vàng. Trứng gà của anh nhanh chóng được người tiêu dùng địa phương đón nhận tích cực. Đó là tự tin để thời gian tới anh Long dự định nâng quy mô đàn lên 2.000 con, từng bước gọt giũa và xây dựng thương hiệu trứng gà sạch trên thị trường.
Các mô hình chăn nuôi hữu cơ trở thành giải pháp toàn diện, nâng cao hiệu quả kinh tế.
Nếu như ở Lệ Ninh hay Nam Gianh, các mô hình nhỏ lẻ đang từng bước tích tiểu thành đại, thì tại xã Tuyên Bình – địa phương sở hữu lợi thế đất đồi rộng lớn và nguồn thức ăn tự nhiên phong phú, bài toán chăn nuôi bền vững đang được giải bằng các liên kết quy mô lớn hơn. Hiện toàn xã sở hữu đàn gia súc khoảng 3.200 con và đàn gia cầm gần 68.000 con.
Đột phá của Tuyên Bình là việc hợp tác với Tập đoàn Quế Lâm để triển khai mô hình nuôi lợn hữu cơ sử dụng đệm lót sinh học. Tính đến nay, đã có 22 hộ dân tại các thôn Mã Thượng, Liên Sơn, Minh Cầm Nội, Liên Hóa... tham gia. Mỗi hộ đầu tư khoảng 200 triệu đồng làm chuồng trại trên diện tích từ 150 - 200m², quy mô nuôi từ 150 - 180 con lợn thịt cùng lợn nái sinh sản. Cái hay của sự liên kết này là bà con được hỗ trợ toàn diện: từ kỹ thuật xây dựng chuồng, quy trình chăm sóc, phối giống nhân tạo cho đến con giống, thức ăn và quan trọng nhất là cam kết bao tiêu sản phẩm đầu ra.
Tham gia mô hình từ cuối năm 2025, ông Phạm Sỹ (thôn Mã Thượng) hiện đang chăm sóc 28 con lợn thịt cùng đàn lợn nái. Hai con lợn nái đầu tiên của ông vừa sinh lứa đầu được 17 lợn con khỏe mạnh. Ông Sỹ hồ hởi: "Nuôi hữu cơ vượt trội hơn hẳn cách nuôi cũ. Chuồng trại lúc nào cũng khô ráo, không mùi hôi, lợn ít bệnh. Đặc biệt có doanh nghiệp đứng sau hỗ trợ kỹ thuật và thu mua sản phẩm nên chúng tôi rất yên tâm gắn bó lâu dài."
Bên cạnh con lợn, Chi hội Nông dân nghề nghiệp chăn nuôi bò 3B tại thôn Thuận Hòa cũng là một điểm sáng. Ông Nguyễn Văn Sự, Chi hội trưởng, khẳng định giống bò 3B rất hợp với chất đất và nguồn cỏ sẵn có của địa phương. Chi phí đầu tư vừa tầm, đầu ra lại ổn định giúp nhiều hộ chăn nuôi trong chi hội có mức thu nhập khá.
Tại thôn Liên Hóa, mô hình trang trại gia cầm của anh Mai Xuân Hạnh lại chứng minh hiệu quả kinh tế vượt trội của việc chăn nuôi gối vụ. Với 5 dãy chuồng rộng hơn 50m²/chuồng kết hợp vùng vườn thả rộng 0,5ha, mỗi năm trang trại anh Hạnh cung ứng ra thị trường trên 7.000 con gà thịt. Đàn gà được nuôi theo quy trình hữu cơ, ăn thức ăn lên men vi sinh và sống trong môi trường đệm lót sinh học. Trung bình mỗi tháng anh xuất bán khoảng 600 con, mang về doanh thu 1,2 tỷ đồng/năm và lợi nhuận ròng gần 400 triệu đồng. "Nuôi hữu cơ tuy tốn thời gian và đòi hỏi kỷ luật cao, nhưng đổi lại là niềm tin của khách hàng và hiệu quả kinh tế thực sự bền vững," anh Hạnh đúc kết.
Dù đạt được những tín hiệu rất khả quan, hành trình đưa chăn nuôi hữu cơ trở thành dòng chảy chính tại Quảng Trị vẫn đang phải đối mặt với không ít lực cản.
Theo ông Trần Công Tám, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh, trong bối cảnh dịch bệnh động vật rình rập, việc nhân rộng các mô hình hữu cơ và an toàn sinh học là chìa khóa sống còn để ngành chăn nuôi chuyển đổi bền vững. Tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận, điều kiện chăn nuôi của phần lớn hộ dân hiện nay vẫn chưa đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn khắt khe, đặc biệt là nguồn thức ăn hữu cơ đạt chuẩn. Đó là lý do vì sao đến nay trên địa bàn tỉnh vẫn chưa có cơ sở chăn nuôi nào được cấp chứng nhận hữu cơ chính thức. Thêm vào đó, nguồn kinh phí hỗ trợ riêng cho lĩnh vực này chưa có chính sách độc lập mà chủ yếu phải lồng ghép từ các chương trình khác.
Để tháo gỡ phần nào khó khăn cho người dân, những năm qua, Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh đã chủ động hỗ trợ 20 cơ sở chăn nuôi lợn theo hướng hữu cơ với quy mô 1.170 con, tổng kinh phí triển khai hơn 2,7 tỷ đồng. Đây được xem là “cú mồi” quan trọng giúp nông dân tiếp cận với phương thức sản xuất tiến bộ.
Hiện toàn tỉnh có 31/43 trang trại chăn nuôi quy mô lớn được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi. 18 cơ sở được chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm.100% trang trại quy mô lớn đã áp dụng quy trình an toàn sinh học, từng bước ứng dụng công nghệ cao vào chăm sóc và xử lý chất thải. Trên 90% cơ sở quy mô vừa và nhỏ ứng dụng hầm biogas, đệm lót sinh học, tái sử dụng chất thải trong sản xuất.
Trong chặng đường tiếp theo, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị xác định sẽ tiếp tục đẩy mạnh mô hình an toàn sinh học, hữu cơ và kinh tế tuần hoàn; tập trung thu hút các doanh nghiệp lớn đầu tư vào chăn nuôi công nghệ cao, xây dựng hệ thống giết mổ tập trung và chế biến sâu.
Xây dựng thương hiệu nông sản chưa bao giờ là con đường dễ dàng. Nhưng từ những căn chuồng không mùi hôi ở Lệ Ninh, những quả trứng gà sạch ở Nam Gianh hay những trang trại chăn nuôi liên kết ở Tuyên Bình, có thể tin rằng: khi người nông dân Quảng Trị kiên trì chọn làm nông nghiệp tử tế và lấy khoa học làm gốc, thương hiệu chăn nuôi của địa phương sẽ vươn xa, vững vàng khẳng định vị thế trên thị trường.
