TACN – Nằm ở vị trí cửa ngõ kết nối vùng trung du miền núi phía Bắc với đồng bằng sông Hồng, Thái Nguyên sở hữu những lợi thế tự nhiên và vị trí địa lý đắc địa để phát triển kinh tế nông nghiệp. Tuy nhiên, trước áp lực biến đổi khí hậu, rủi ro dịch bệnh chực chờ và yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm từ thị trường, phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, truyền thống đang dần bộc lộ những hạn chế cố hữu. Nhận diện rõ thực trạng đó, tỉnh Thái Nguyên đã chủ động bước vào cuộc chuyển mình mang tính chiến lược: lấy công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số làm động lực đột phá để “đánh thức” tiềm năng chăn nuôi địa phương.
Nhiều doanh nghiệp, HTX và chủ trang trại ở Thái Nguyên đã mạnh dạn đầu tư hệ thống chuồng trại khép kín.
Tự động hóa và công nghệ cao: Diện mạo mới của những trang trại hiện đại
Hình ảnh những chuồng trại hở, tốn nhiều nhân công và phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết đang dần được thay thế bằng những hệ thống chuồng kín, tự động hóa toàn diện tại Thái Nguyên. Sự chuyển dịch này không chỉ diễn ra ở quy mô chính sách mà đã đi sâu vào từng mô hình sản xuất thực tế.
Theo số liệu từ Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản tỉnh Thái Nguyên, địa bàn hiện có trên 1.600 trang trại chăn nuôi cùng hơn 100.000 hộ chăn nuôi nhỏ lẻ. Trong đó, 103 trang trại quy mô lớn đã tiên phong áp dụng các quy trình quản lý hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế. Hệ thống cảm biến điều khiển nhiệt độ, thông gió tự động, dây chuyền cấp thức ăn, nước uống khép kín cùng phần mềm giám sát sức khỏe đàn vật nuôi đã giúp tối ưu hóa đáng kể chi phí vận hành.
Hiệu quả từ việc ứng dụng kỹ thuật được thể hiện rõ qua những con số kinh tế cụ thể. Ông Nguyễn Hồng Phong, chủ một trang trại chăn nuôi gà quy mô tại xã Văn Hán, chia sẻ: “Trước đây, khi nuôi theo phương pháp truyền thống, hệ số tiêu tốn thức ăn (FCR) dao động từ 1,7 đến 1,75 kg cám cho mỗi kilôgam gà tăng trọng. Từ khi đầu tư hệ thống chuồng kín, kiểm soát nhiệt độ và dinh dưỡng tự động, con số này giảm xuống còn 1,59 đến 1,6 kg. Việc tiết kiệm thức ăn cùng giảm chi phí nhân công đã tạo ra biên lợi nhuận tốt hơn rõ rệt cho trang trại.”
Không dừng lại ở quy mô hộ gia đình hay trang trại tư nhân, nhiều tập đoàn và doanh nghiệp lớn đã chọn Thái Nguyên làm điểm đến đầu tư các chuỗi chăn nuôi khép kín. Bằng việc kiểm soát chặt chẽ từ khâu con giống, thức ăn đến quy trình thú y, chăn nuôi công nghệ cao đang khẳng định vai trò là trụ cột nâng cao năng suất lao động và tạo ra nguồn sản phẩm đạt chất lượng đồng đều.
Nhận diện những “nút thắt” trong lộ trình tái cơ cấu
Dù đã đạt được những tín hiệu tích cực bước đầu, lộ trình chuyển đổi sang chăn nuôi công nghệ cao tại Thái Nguyên vẫn đối mặt với không ít rào cản mang tính chất hệ thống.
Sự chênh lệch quy mô và rào cản vốn: Chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu ngành. Việc đầu tư hệ thống chuồng trại tự động đòi hỏi nguồn vốn ban đầu rất lớn, trong khi thời gian thu hồi vốn kéo dài. Rất nhiều hợp tác xã (HTX) và hộ dân gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn tín dụng ưu đãi do thiếu tài sản thế chấp đạt chuẩn.
Hạ tầng và quy hoạch đất đai: Công tác quy hoạch không gian chăn nuôi tập trung tại một số địa phương chưa thực sự đồng bộ. Hạ tầng kỹ thuật phụ trợ như điện lưới sản xuất, đường giao thông nội bộ và hệ thống xử lý chất thải tập trung ở nhiều khu vực chưa theo kịp tốc độ phát triển của các trang trại lớn.
Biến động thị trường và áp lực dịch bệnh: Giá vật tư đầu vào, thức ăn chăn nuôi và con giống duy trì ở mức cao, trong khi giá đầu ra của sản phẩm gia súc, gia cầm lại thường xuyên bấp bênh. Bên cạnh đó, nguy cơ bùng phát từ các dịch bệnh nguy hiểm như dịch tả lợn châu Phi hay cúm gia cầm vẫn luôn là áp lực thường trực đối với người chăn nuôi.
Bà Đinh Thị Hồng Chiêm, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản Thái Nguyên, nhận định: Chăn nuôi công nghệ cao là xu thế bắt buộc, nhưng để xu thế này lan tỏa rộng khắp, chúng ta phải giải được bài toán tích tụ đất đai, hạ tầng kỹ thuật và cơ chế tài chính. Nếu không tháo gỡ được những ‘nút thắt’ này, khoảng cách giữa khu vực trang trại lớn và khối nông hộ sẽ ngày càng bị kéo giãn.
Hướng tới hệ sinh thái chăn nuôi xanh, tuần hoàn và chuyển đổi số
Để giải quyết triệt để các hạn chế tồn tại, Thái Nguyên xác định chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn là giải pháp song hành nhằm định hình một nền nông nghiệp bền vững.
Nhằm đưa công nghệ đi vào thực tiễn, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thái Nguyên đã triển khai các đoàn khảo sát, học tập kinh nghiệm thực tế để xây dựng những mô hình phù hợp với điều kiện địa phương. Phương châm “cầm tay chỉ việc” được áp dụng triệt để: hướng dẫn nông dân sử dụng đệm lót sinh học để xử lý chất thải hữu cơ tại chỗ, lắp đặt cảm biến theo dõi môi trường chuồng nuôi và ứng dụng phần mềm truy xuất nguồn gốc điện tử.
Bên cạnh đó, việc liên kết “bốn nhà” (Nhà nước – Nhà nông – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp) được xem là chìa khóa để xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Tỉnh đang tích cực thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào khâu chế biến sâu, giảm xuất khẩu thô và tạo dựng thương hiệu cho các sản phẩm đặc sản của địa phương.
Mục tiêu chiến lược và kỳ vọng đến năm 2030
Chuyển đổi số và hiện đại hóa không phải là khẩu hiệu ngắn hạn, mà là chiến lược dài hơi được cụ thể hóa bằng các chỉ tiêu định lượng rõ ràng. Đến năm 2030, tỉnh Thái Nguyên đặt mục tiêu:
100% trang trại chăn nuôi quy mô vừa và lớn áp dụng tối thiểu một giải pháp công nghệ số trong quản lý hoặc sản xuất.
70% sản phẩm chăn nuôi thương mại trên thị trường có mã truy xuất nguồn gốc điện tử.
Xây dựng ít nhất 10 mô hình chăn nuôi thông minh, khép kín hoàn toàn theo chuỗi giá trị từ trang trại đến bàn ăn.
Có thể khẳng định sự chuyển mình của ngành chăn nuôi Thái Nguyên từ phương thức chăn nuôi truyền thống sang công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn là một bước đi tất yếu. Bằng việc kết hợp giữa tư duy chiến lược của chính quyền, sự đồng hành của doanh nghiệp và tính chủ động thích ứng của người nông dân, Thái Nguyên không chỉ giải quyết được các bài toán về môi trường và dịch bệnh trước mắt, mà đang từng bước khẳng định vị thế của một trung tâm chăn nuôi hiện đại, bền vững tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc.
Quang Phương
