Ngành chăn nuôi gia cầm đối diện với rất nhiều khó khăn trong thời gian qua.
Những khoảng lặng đắng ngắt nơi góc chuồng
Trở lại những ngày cuối tháng 5, không khí tại các thủ phủ chăn nuôi miền Nam như Đồng Nai, Tây Ninh chùng xuống một cách nặng nề. Giá gà trắng chạm đáy quanh mốc 26.000 đồng/kg. Với mỗi kilôgam thịt xuất chuồng, người nuôi phải bù lỗ từ 4.000 đến 5.000 đồng. Khủng hoảng cung vượt cầu từ làn sóng mở rộng tổng đàn ồ ạt của các tập đoàn lớn từ cuối năm trước, cộng hưởng với sức mua nội địa chậm phục hồi, đã đẩy hàng ngàn hộ dân vào thế tiến lui đều khó.
Cùng chung số phận, những người nuôi gà đẻ trứng cũng trải qua đợt khủng hoảng thừa tồi tệ nhất tính từ đầu năm. Giá trứng gà công nghiệp rơi thẳng đứng xuống còn 1.300 – 1.500 đồng/quả, trong khi chi phí cám, giống, điện nước đã ngốn hết 1.800 – 1.900 đồng. Càng bán, càng lỗ. Mức lỗ 350 – 450 đồng trên từng quả trứng nghe qua có vẻ nhỏ bé, nhưng khi nhân lên với hàng vạn con gà mỗi ngày, đó lại là cả một gia tài đang bốc hơi.
Giữa nắng tháng 7 oi nồng tại xã Thanh Liêm, tỉnh Ninh Bình, anh Trịnh Tiến Toàn lặng lẽ nhìn dẫy chuồng gắn bó nhiều năm lần cuối trước khi ký bản hợp đồng sang nhượng. Duy trì quy mô 6 vạn con gà thịt suốt nhiều năm, cung cấp cho cả trong và ngoài tỉnh, anh Toàn chưa từng nghĩ có ngày mình phải bỏ cuộc. Giá cám, thuốc thú y, nhân công liên tục leo thang, trong khi giá gà rớt sâu kéo dài đã hút sạch những đồng vốn cuối cùng. Mồ hôi, tâm huyết và cả những đêm thức trắng chăm đàn gà đành khép lại bằng một nốt trầm tiếc nuối.
Tại xóm Mường Rếch (xã Mường Động, Phú Thọ), anh Bạch Đăng Ninh cũng chung một nỗi niềm. Chăn nuôi nhỏ lẻ theo kiểu "lấy công làm lãi", mùa đông lo dịch bệnh hoành hành, mùa hè lại thóp bụng lo dội chợ rớt giá. Ý định xây dựng trang trại bài bản để có thu nhập bền vững vẫn mãi gác lại vì rào cản vốn vay ngân hàng quá lớn.
Giá thức ăn chăn nuôi tăng cao khiến chi phí nuôi gà cũng tăng theo.
Sự gieo mầm từ những tư duy mới
Thế nhưng, chính trong những thời điểm ngặt nghèo nhất, người ta lại thấy rõ sức sống bền bỉ và sự thay đổi kỳ diệu của những người biết thích ứng với thời cuộc.
Cách trang trại của anh Ninh không xa, tại xóm Liên Hòa (xã Liên Sơn, Phú Thọ), trang trại của anh Nguyễn Văn Huy – một người con dân tộc Mường vẫn đi qua bão giá một cách bình thản. Từng nếm trải đắng cay khi mất trắng hơn 1.000 con gà vì dịch cúm năm 2017, anh Huy nhận ra rằng: Chăn nuôi không thể chỉ dựa vào sự chăm chỉ thuần túy hay may rủi của trời đất. Năm 2019, anh quyết định làm lại từ đầu. Anh đầu tư hệ thống chuồng khép kín 8.000 con, trang bị quạt thông gió, điện sưởi, và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn sinh học. Quan trọng hơn, anh bắt tay vào chuỗi liên kết tiêu thụ. "Đã xác định nuôi gà là phải ăn ngủ cùng gà," anh Huy bộc bạch. Nhờ tham gia vào các hội nhóm chăn nuôi, cập nhật giá cả hằng ngày và có đơn vị bao tiêu toàn bộ đầu ra, trang trại của anh không còn phải ngóng chờ tiểu thương. Đều đặn 3 lứa mỗi năm, mô hình liên kết này mang về cho gia đình anh lợi nhuận ổn định 600 – 700 triệu đồng.
Chuyện của anh Huy không phải là cá biệt. Nó phản ánh một bước chuyển mình lớn của toàn ngành: Chuyển từ cạnh tranh bằng giá thành rẻ sang tạo dựng giá trị bền vững bằng công nghệ và sự liên kết.
Ánh sáng phía cuối con đường
Khi cơn mưa xả đàn “đắng ngắt” đi qua, thị trường bắt đầu có những tín hiệu ấm lại. Ngay trong hai tuần đầu tháng 6, cán cân cung – cầu dần lập lại cân bằng. Giá trứng gà tại ba miền đồng loạt nhích tăng, đặc biệt miền Nam tăng mạnh hơn 600 đồng/quả, đưa giá vượt ngưỡng 2.050 đồng/quả. Những nụ cười bắt đầu trở lại trên gương mặt sương gió của các chủ trại khi chuồng trại chính thức thoát lỗ.
Các chuyên gia cho rằng, dù tháng 7 và tháng 8 thị trường còn chút chững lại do mùa hè thấp điểm, nhưng từ giữa tháng 8 (đầu tháng 7 Âm lịch), sức hút từ mùa bánh Trung thu sẽ kích thích giá trứng tăng trở lại. Đến giai đoạn cuối năm, khi nhu cầu cưới hỏi, lễ hội và chuẩn bị Tết tăng cao, giá gà trắng dự báo sẽ phục hồi về mốc 33.000 – 35.000 đồng/kg, gà lông màu và gà ta thả vườn có thể tăng 15% – 20% so với đáy khủng hoảng.
Gian nan rồi sẽ qua, nhưng bài học giữ lại thì còn nguyên giá trị. Ngành gia cầm Việt Nam đang đi qua một cuộc sàng lọc tự nhiên đầy khắc nghiệt nhưng cần thiết. Ở đó, những chuồng trại tự phát, manh mún dần nhường chỗ cho những mô hình liên kết khép kín, xanh và an toàn hơn. Sự chuyển mình ấy tuy có đau đớn, nhưng lại là đôi cánh mở ra một tương lai bền vững hơn cho những người dân mang trọn đời mình gắn bó với tiếng gà xơ xác sau lưng đồi.