TACN – Chăn nuôi an toàn sinh học không còn là một khái niệm mang tính lý thuyết hay giải pháp mang tính ứng phó nhất thời. Thực tiễn sản xuất tại nhiều vùng trọng điểm trên cả nước, điển hình như Quảng Ninh, đã và đang chứng minh một quy luật có tính bản chất: muốn phát triển chăn nuôi bền vững và hiện đại, điểm khởi đầu bắt buộc phải là cuộc cách mạng về tư duy phòng bệnh. Việc chuyển từ trạng thái thụ động “chờ dịch xuất hiện mới dập” sang chủ động kiến tạo “lá chắn sinh học” vững chắc không chỉ bảo vệ tài sản của người dân mà còn là bệ đỡ cho cả nền kinh tế nông nghiệp.
Chăn nuôi an toàn sinh học giúp đàn lợn phát triển khỏe mạnh, hạn chế dịch bệnh.
Từ những tổn thất đắt giá đến sự thức tỉnh tư duy
Trong bức tranh chung của ngành chăn nuôi hiện nay, sự biến đổi khí hậu thất thường cùng mật độ giao thương, vận chuyển gia súc, gia cầm gia tăng mạnh mẽ đã biến mầm bệnh trở thành mối đe dọa thường trực. Những căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như Dịch tả lợn châu Phi, Cúm gia cầm, Viêm da nổi cục hay Lở mồm long móng không chỉ rình rập ngoài hàng rào trang trại mà luôn sẵn sàng bùng phát. Thực tế từ các cơn “bão dịch” cho thấy, chỉ cần một mắt xích lơ là, một khâu mất an toàn trong cả chuỗi vận hành là toàn bộ công sức, cơ nghiệp của người chăn nuôi có thể tan thành mây khói trong khoảnh khắc.
Chính từ những trải nghiệm xương máu đó, một sự chuyển dịch sâu sắc trong nhận thức của người dân đã diễn ra. Nếu như trước đây, các biện pháp kỹ thuật như tiêu độc khử trùng, vệ sinh chuồng trại hay kiểm soát người và phương tiện ra vào chỉ được coi là phương án chữa cháy khi dịch bùng phát, thì nay, chúng đã được “chuẩn hóa” thành quy trình sản xuất bắt buộc hằng ngày.
Mô hình chăn nuôi lợn khép kín của gia đình bà Lê Thị Thành tại phường Đông Triều là một minh chứng sinh động cho sự thay đổi này. Bén duyên với nghề từ năm 2008 trên diện tích 10 ha, bà Thành từng bước mở rộng quy mô lên hơn 100 con lợn thịt và 50 con lợn nái. Thế nhưng, cơn bão Dịch tả lợn châu Phi càn quét vào năm 2019 đã giáng một đòn nặng nề vào kinh tế gia đình. Không gục ngã trước thất bại, đến năm 2021, bà quyết định khôi phục lại đàn lợn thương phẩm nhưng với một cách làm hoàn toàn khác.
Bà Thành đầu tư đồng bộ hệ thống chuồng kín, trang bị máy phát điện, quạt thông gió và hệ thống làm mát hiện đại. Đi kèm với cơ sở vật chất là một kỷ luật nghiêm ngặt trong vận hành: phun thuốc khử trùng, vệ sinh chuồng trại định kỳ và kiểm soát nguồn lây chặt chẽ. Nhờ sự kiên trì và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sinh học, từ năm 2021 đến nay, toàn bộ trang trại của bà đã hoàn toàn “miễn nhiễm” trước các dịch bệnh nguy hiểm như tai xanh, lở mồm long móng hay tả lợn châu Phi, mang lại nguồn thu nhập ổn định và bền vững.
Kỷ luật thép và bài toán vận hành quy mô công nghiệp
Nếu ở quy mô hộ gia đình, an toàn sinh học là chìa khóa để bảo vệ sinh kế, thì ở quy mô doanh nghiệp, đó là điều kiện sống còn để vận hành chuỗi giá trị. Câu chuyện tại hệ thống trang trại lợn của Công ty CP Khai thác khoáng sản Thiên Thuận Tường (phường Cửa Ông) là bài học điển hình về quản trị rủi ro bằng giải pháp sinh học đồng bộ.
Ngay khi nhận diện nguy cơ Dịch tả lợn châu Phi xâm nhiễm, Ban lãnh đạo công ty đã chủ động nghiên cứu và áp dụng chuỗi giải pháp phòng thủ ở mức độ cao nhất. Doanh nghiệp thiết lập trạng thái “cấm trại” tuyệt đối trong giai đoạn cao điểm. Nguyên tắc “nội bất xuất, ngoại bất nhập” được áp dụng triệt để: người không có nhiệm vụ, phương tiện cá nhân, thậm chí cả xe chuyên dụng chở lợn của khách hàng cũng không được phép đi vào khu vực nuôi. Nhằm đảm bảo chuỗi cung ứng không bị đứt gãy nhưng vẫn tuyệt đối an toàn, công ty chủ động bố trí phương tiện trung chuyển riêng để giao hàng cho đối tác ở bên ngoài ranh giới trang trại.
Đối với đội ngũ cán bộ, công nhân viên và sinh viên thực tập, quy trình an toàn lao động được nâng lên thành kỷ luật quân sự. Mỗi cá nhân khi vào ca làm việc phải đi đúng giờ, thực hiện sát trùng bắt buộc và thay 100% trang phục bảo hộ lao động chuyên dụng.
Song song đó, công tác quản trị môi trường được thực hiện bài bản và thường xuyên. Toàn bộ khuôn viên sinh hoạt, khu chăn nuôi được rắc vôi bột định kỳ hằng tuần; chuồng trại được phun khử trùng hằng ngày; các chương trình diệt gián, chuột, muỗi và côn trùng trung gian truyền bệnh được diễn ra tối thiểu một lần mỗi tuần. Chưa dừng lại ở đó, công ty chú trọng nâng cao “sức đề kháng tự nhiên” cho tổng đàn thông qua chế độ dinh dưỡng tối ưu, bổ sung vi chất và vitamin.
Nhờ kiên trì theo đuổi tiêu chuẩn chăn nuôi công nghệ cao và thực thi triệt để giải pháp an toàn sinh học, Thiên Thuận Tường không chỉ bảo vệ thành công đàn lợn trước các sóng gió dịch bệnh mà còn khẳng định thương hiệu uy tín, cung cấp nguồn lợn giống và lợn thịt an toàn, chất lượng cao cho thị trường.
Kiến tạo ‘lá chắn’ sinh học: Vai trò dẫn dắt của cơ quan quản lý
Sự thay đổi tự phát từ các hộ dân hay doanh nghiệp dù tích cực nhưng chưa đủ nếu thiếu đi một chiến lược quản trị hệ thống mang tính vĩ mô. Nhận thức rõ điều này, ngành Nông nghiệp Quảng Ninh đã chủ động vào cuộc, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm thiết lập một vùng an toàn dịch bệnh toàn diện.
Công tác chuyên môn từ giám sát dịch tễ, lấy mẫu xét nghiệm định kỳ, kiểm soát chặt chẽ hoạt động vận chuyển gia súc gia cầm, cho đến tổ chức các đợt tổng vệ sinh tiêu độc môi trường đều được duy trì thường xuyên, liên tục. Đặc biệt, thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh về việc nâng tỷ lệ tiêm phòng vắc-xin đạt tối thiểu 80% trên tổng đàn vật nuôi, các địa phương đã đồng loạt rà soát, chủ động nguồn vắc-xin và triển khai tiêm phòng cuốn chiếu theo từng địa bàn, tạo nên một hàng rào miễn dịch cộng đồng vững chắc.
Bà Chu Thị Thu Thủy, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y Quảng Ninh, nhấn mạnh: “An toàn sinh học chỉ phát huy hiệu quả khi được thực hiện đồng bộ và liên tục. Nếu chỉ chú trọng xử lý khi có dịch thì chúng ta sẽ luôn ở thế bị động. Điều quan trọng nhất là phải thay đổi nhận thức của người chăn nuôi, giúp họ hiểu rằng phòng bệnh là một khoản đầu tư bắt buộc cho sự phát triển, chứ không phải là một chi phí phát sinh ngoài dự kiến.”
Theo bà Thủy, ngành thú y địa phương tiếp tục đẩy mạnh công tác hướng dẫn, hỗ trợ người dân xây dựng các cơ sở chăn nuôi đạt chuẩn an toàn sinh học, an toàn dịch bệnh. Việc tuyên truyền về quy trình tiêm phòng đúng lịch, đúng kỹ thuật và phun khử trùng đúng cách được lồng ghép trong các đợt tập huấn. Đồng thời, cơ quan chức năng kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi vận chuyển, buôn bán, kinh doanh động vật không rõ nguồn gốc, không qua kiểm dịch, nhằm triệt xóa các nguy cơ làm phát tán mầm bệnh ra cộng đồng.
Định hình tương lai cho ngành chăn nuôi hiện đại
Một ngành chăn nuôi hiện đại, cạnh tranh không chỉ đo đếm bằng số lượng đầu gia súc hay quy mô diện tích trang trại, mà phải được đo đếm bằng trình độ quản trị và tư duy sản xuất an toàn. Việc chuyển đổi từ phương thức chăn nuôi truyền thống, nhỏ lẻ, manh mún sang phương thức chăn nuôi an toàn sinh học, áp dụng công nghệ cao chính là con đường tất yếu để tái cơ cấu ngành Nông nghiệp.
Khi người chăn nuôi thực sự chủ động trong khâu phòng bệnh, áp dụng nghiêm ngặt các quy chuẩn kỹ thuật, ngành chăn nuôi không chỉ cắt giảm được tối đa những tổn thất kinh tế do dịch bệnh gây ra mà còn giảm thiểu đáng kể việc phụ thuộc vào thuốc thú y và kháng sinh. Đây là tiền đề quan trọng để nâng cao chất lượng nông sản, tạo ra nguồn thực phẩm sạch, an toàn cho người tiêu dùng, đồng thời đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của các thị trường tiêu thụ hiện đại.
Tư duy phòng bệnh bằng an toàn sinh học, suy cho cùng, chính là một khoản đầu tư thông minh và có lợi nhất. Từ những mô hình thành công tại Quảng Ninh, có thể khẳng định rằng: một khi “lá chắn sinh học” được dựng lên từ sự đồng lòng của người dân, doanh nghiệp và chính quyền, ngành chăn nuôi chắc chắn sẽ phát triển bền vững và vững vàng trước mọi thách thức của dịch bệnh.
Xuân Thủy
