TACN – Từ ngày 1/7/2026, hàng loạt quy định mới về công bố hợp quy đối với thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y đã chính thức có hiệu lực thi hành, mở ra một giai đoạn chuyển đổi quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Tuy nhiên, việc đưa các văn bản mới vào thực tiễn đang phát sinh nhiều bất cập do cách hiểu khác nhau, đòi hỏi cơ quan chức năng sớm có hướng dẫn thống nhất, đặc biệt là các nội dung liên quan đến cơ chế tự đánh giá sự phù hợp, phương thức chứng nhận, hiệu lực của kết quả đánh giá và trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp trong vai trò tự chịu trách nhiệm về chất lượng hàng hóa và thực thi thực hiện.
Đây là nội dung trọng tâm được thảo luận tại hội nghị trực tiếp kết hợp trực tuyến do Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam phối hợp cùng Hội Chăn nuôi Việt Nam, Hội Thú y Việt Nam và các hiệp hội chuyên ngành tổ chức sáng 28/7. Hội nghị được tổ chức để Hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y cùng trao đổi các quy định pháp luật mới về công bố hợp quy nhằm đảm bảo thực thi đúng quy định, tránh được rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.
Toàn cảnh Hội nghị.
Hơn 500 doanh nghiệp tham gia thảo luận về khung pháp lý mới
Hội nghị diễn ra dưới sự chủ trì của Thường trực Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam: Ông Nguyễn Xuân Dương – Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam; ông Lã Văn Kính – Phó Chủ tịch Hiệp hội; ông Nguyễn Văn Tuế – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội và bà Ninh Thị Len – Phó Chủ tịch Hiệp hội. Hội nghị cũng có sự tham dự của bà Nguyễn Thị Hương – Chủ tịch Hội Thú y Việt Nam, đại diện các hiệp hội chuyên ngành cùng hơn 500 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y và các cơ quan, đơn vị liên quan trên phạm vi cả nước.
Phát biểu khai mạc hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam Nguyễn Xuân Dương nhấn mạnh, mục tiêu cốt lõi của Hiệp hội là hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp nắm bắt chính xác, áp dụng thống nhất các quy định pháp lý mới, từ đó hạn chế tối đa các sai sót, rủi ro phát sinh trong quá trình vận hành thực tế.
Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam Nguyễn Xuân Dương phát biểu khai mạc Hội nghị.
Ông Dương nhận định, quá trình chuyển đổi sang cơ chế quản lý mới cần đạt được mục tiêu đôi: vừa bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, vừa tạo môi trường thông thoáng, thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nếu các quy định mới chưa được hướng dẫn đầy đủ, chi tiết hoặc tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau giữa các bên liên quan, doanh nghiệp sẽ rất dễ rơi vào thế bị động và đối mặt với nguy cơ vi phạm hành chính không đáng có.
Nhiều điểm mới mang tính bước ngoặt trong công bố hợp quy
Trình bày cụ thể tại hội nghị, bà Ninh Thị Len, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam, đã phân tích những điểm mới căn bản trong Thông tư số 14/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ và Thông tư số 27/2026/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam Ninh Thị Len (phải) phát biểu tại Hội nghị.
Theo quy định tại Thông tư số 27/2026/TT-BNNMT, thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y được phân loại là nhóm sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình. Cơ chế quản lý yêu cầu doanh nghiệp phải tự công bố tiêu chuẩn áp dụng, đồng thời thực hiện công bố hợp quy trên cơ sở tự đánh giá hoặc thông qua kết quả chứng nhận của các tổ chức chứng nhận đã được công nhận.
Về phương thức đánh giá sự phù hợp, Thông tư quy định đối với sản phẩm sản xuất trong nước sẽ áp dụng Phương thức 5, trong khi các sản phẩm nhập khẩu áp dụng Phương thức 7 theo quy định tại Thông tư 14/2026/TT-BKHCN. Mặc dù hướng tới sự minh bạch và gia tăng trách nhiệm của chủ thể kinh doanh, sự giao thoa giữa các văn bản này lại đang là nguyên nhân chính khiến cộng đồng doanh nghiệp lúng túng.
Xung đột kỹ thuật giữa “tự đánh giá” và “phương thức chứng nhận”
Đại diện nhiều doanh nghiệp cho biết, theo Thông tư 14/2026/TT-BKHCN, Phương thức 5 và Phương thức 7 bản chất là các phương thức chứng nhận sự phù hợp được thiết kế để áp dụng cho các tổ chức chứng nhận. Mặc dù vậy, Thông tư 27/2026/TT-BNNMT lại dẫn chiếu các phương thức này bắt buộc áp dụng trực tiếp cho hoạt động công bố hợp quy của doanh nghiệp.
Sự không đồng bộ này nảy sinh câu hỏi lớn: Trong trường hợp doanh nghiệp lựa chọn cơ chế tự đánh giá thì sẽ áp dụng phương thức kỹ thuật nào?
Nhiều đại biểu chỉ ra rằng, hiện chưa có hướng dẫn chi tiết về phương pháp đánh giá, quy trình lấy mẫu, cơ chế giám sát định kỳ cũng như phương pháp xây dựng và lưu trữ hồ sơ đánh giá nội bộ đối với doanh nghiệp không thuê dịch vụ của tổ chức chứng nhận (tự đánh giá). Đặc biệt, đối với các loại thức ăn chăn nuôi sản xuất trong nước theo đơn đặt hàng riêng biệt hoặc các sản phẩm có công thức điều chỉnh thường xuyên theo mùa vụ, doanh nghiệp hoàn toàn lúng túng vì không rõ phải đánh giá theo từng lô hàng hay theo phương pháp quản lý rủi ro nào khác, trong khi Thông tư 27 quy định thức ăn chăn nuôi sản xuất trong nước áp dụng Phương thức đánh giá 5, thức ăn nhập khẩu đánh giá theo Phương thức 7.
Do đó, các doanh nghiệp kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước cần sớm ban hành hướng dẫn chính thức để tránh tình trạng mỗi địa phương, mỗi doanh nghiệp tự hiểu và thực hiện theo một cách khác nhau.
Băn khoăn về quy định lấy mẫu đại diện và tính hiệu lực của kết quả tự đánh giá và Giấy chứng nhận hợp quy
Một điểm vướng mắc khác nhận được nhiều thảo luận tại hội nghị là quy định về việc lấy mẫu đại diện và hiệu lực của kết quả đánh giá.
Thông tư 14/2026/TT-BKHCN đã bổ sung các khái niệm rõ ràng hơn về “kiểu sản phẩm”, “loại sản phẩm” và “nhóm sản phẩm”, đồng thời trong các phương thức chứng nhận đã mở ra cơ chế cho phép lấy mẫu đại diện theo loại hoặc theo nhóm trong một số điều kiện nhất định nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nhưng phải được các Bộ ngành quy định trong quy chuẩn kỹ thuật hoặc văn bản pháp luật chuyên ngành. Tuy nhiên, hệ thống Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) hiện hành áp dụng cho ngành thức ăn chăn nuôi lại được xây dựng dựa trên nền tảng pháp lý cũ — tức là quy định mỗi một mã sản phẩm lưu thông đều phải lấy mẫu điển hình riêng biệt để đánh giá.
Thực tế này khiến các doanh nghiệp thắc mắc: Khi tự đánh giá sự phù hợp hàng sản xuất trong nước, doanh nghiệp có được phép lấy một mẫu đại diện cho cả nhóm sản phẩm tương đồng hay vẫn phải tiến hành thử nghiệm độc lập từng sản phẩm riêng lẻ như tổ chức chứng nhận? Đối với các sản phẩm nhập khẩu, sau khi công bố hợp quy lần đầu thì các lô nhập khẩu tiếp theodoanh nghiệp tự đánh giá có phải thử nghiệm từng lô hay không? Các đại biểu đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm hướng dẫn, đồng thời tiến hành rà soát, sửa đổi hệ thống quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành nhằm bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật và giảm bớt chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Cần giải đáp đồng bộ hàng loạt bài toán phát sinh từ thực tiễn
Bên cạnh các vướng mắc về phương thức và quy định lấy mẫu, hội nghị cũng ghi nhận danh mục dài các kiến nghị cấp thiết khác liên quan đến hoạt động sản xuất, nhập khẩu hằng ngày của doanh nghiệp:
Làm rõ cơ chế cho phép các tổ chức chứng nhận đã được công nhận năng lực nhưng chưa có quyết định chỉ định chính thức được tham gia thực hiện chứng nhận hợp quy để phù hợp quy định về năng lực tổ chức chỉ định trong quy chuẩn kỹ thuật về thức ăn chăn nuôi và Thông tư 27/2026/TT-BNNMT.
Làm rõ 8 phương thức chứng nhận tại Thông tư 14 chỉ áp dụng cho tổ chức chứng nhận, hiệu lực Giấy chứng nhận của Phương thức 2,3,4,5 tối đa là 5 năm; các phương thức này và hiệu lực này không áp dụng cho hình thức tự đánh giá. Đồng thời kiến nghị Bộ KH&CN và Bộ NN&MT hướng dẫn chi tiết hơn về việc nếu chọn hình thức tự đánh giá thì doanh nghiệp thực hiện thế nào là phù hợp quy định?
Quy định rõ trách nhiệm, quyền hạn và cách thức gắn dấu hợp quy đối với sản phẩm được công bố trên cơ sở tự đánh giá vì Thông tư 14 đang được hiểu dấu hợp quy chỉ dùng trong trường hợp chứng nhận hợp quy.
Quy định rõ quy trình xử lý các lô hàng nhập khẩu không đạt quy chuẩn kỹ thuật; trách nhiệm báo cáo của doanh nghiệp cũng như của tổ chức chứng nhận khi phát hiện lô hàng không phù hợp quy chuẩn kỹ thuật.
Hướng dẫn đồng bộ quy trình công bố hợp quy điện tử trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng song song với việc công bố thông tin sản phẩm trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhằm giảm thiểu thủ tục công bố cho doanh nghiệp.
Các đại biểu nhấn mạnh, đây là những vấn đề tác động trực tiếp đến dòng luân chuyển hàng hóa. Nếu chậm được hướng dẫn, tháo gỡ, doanh nghiệp không chỉ gặp khó khăn trong vận hành mà còn đối mặt với nguy cơ bị dừng lưu thông hàng hóa hoặc xử phạt vi phạm hành chính.
Hiệp hội tổng hợp kiến nghị trình cơ quan quản lý hướng dẫn và tháo gỡ khó khăn
Hội nghị ghi nhận hơn 30 lượt ý kiến phát biểu trực tiếp tập trung vào những “khoảng xám”, “ khoảng trống” và điểm chưa thống nhất giữa quy định mới với hệ thống quy chuẩn hiện hành.
Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam Nguyễn Xuân Dương đánh giá cao tinh thần trách nhiệm và các ý kiến đóng góp tâm huyết của cộng đồng doanh nghiệp; khẳng định đây là những phản ánh sát thực tế, có giá trị quan trọng giúp các cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách.
Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam giao Ban Thư ký Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam khẩn trương tổng hợp toàn bộ các vướng mắc, kiến nghị để xây dựng văn bản gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các đơn vị chức năng, đề xuất sớm ban hành văn bản hướng dẫn chính thức.
Đồng thời, Hiệp hội khẳng định sẽ tiếp tục mở kênh tiếp nhận thông tin phản ánh từ doanh nghiệp thông qua Tạp chí điện tử Thức ăn chăn nuôi Việt Nam. Đây sẽ là đầu mối thông tin thường xuyên để Hiệp hội tổng hợp, đồng hành cùng doanh nghiệp và kiến nghị tới cơ quan chức năng, hướng tới xây dựng khung pháp lý minh bạch, thống nhất, tạo môi trường phát triển bền vững cho ngành thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y Việt Nam.
Nhóm PV
